در باره ما تماس با ما نقشه سایت صفحه اصلی

قانون اساسی ایران سند چشم انداز 20 ساله سیاستهای کلی نظام ارسال مقاله

جستجو در بانك جامع قوانين و مقررات: جستجو در سايت:
جستجوي پيشرفته(قوانين ومقررات /سايت)

ارتباط با ما

نام
Email
متن

حاصل جمع دو عدد 2 +9 چيست؟


پايگاه هاي ديگر
عضو شويد

 نام

 Email

مصوبات هيات وزيران- تاريخ انتشار روزنامه رسمي: 28/06/1390 - تاريخ تصويب: 20/7/1390 شماره ثبت روزنامه رسمي : 19383

واژه‌هاي مصوب فرهنگستان زبان و ادبيات فارسي 5

ح


حادثة دريايي                                          marine incident
[دريايي] پيشامدي كه در آن افراد يا شناور يا محمولة آن يا محيط‌زيست به مخاطره بيفتد به نحوي كه احتمال آسيب رسيدن به آنها وجود داشته باشد


حاكميت تجميعي                              pooled sovereignty
[سياسي] اختيار قانوني كه تعدادي از دولتها براي تصميم‌گيري جمعي و سياست‌گذاري عمومي به يك سازمان از ميان خود واگذار مي‌كنند
حالت ارتعاشي  ?  تراز ارتعاشي


حالت تدفين                                             burial position,
 funeral position,
 skeletal position
[باستان‌شناسي ] حالت و وضعيت قرار دادن جسد در درون گور


حالت  شبه‌پايدار                                metastable state
[شيمي] حالتي كه در آن ماده در زير دماي سيرشدگي در فشار معين به صورت بخار همگن وجود دارد


حالت  فعال‌شده                                    activated state
[شيمي] حالتي با انرژي زياد كه گونة شبه‌پايدار براي رسيدن به حالت پايدار از آن عبور مي‌كند


حامل دِنا                                                        DNA carrier
[ژن‌شناسي ] هر مولكول يا اندامگاني كه دِنا را به ياخته‌هاي هدف منتقل مي‌كند


حباب  همتاسازي                           replication bubble
[ژن‌شناسي] بخشي از دِناي در حال همتاسازي كه با ريزبين الكتروني به شكل حبابي كوچك ديده مي‌شود
متـ . چشم همتاسازي                              replication eye


حبه                                                             domain
[? پروتگان‌شناسي] قطعه‌اي بس‌پپتيدي كه به يك واحد ساختاري منفردِ داراي هستة آبگريز تابيده شده است


حبه‌پيمايي                                       domain walking
[? پروتگان‌شناسي] روشي رايانه‌اي براي تعيين تواليهاي دِناي رمزگذار نواحي مجاور يك حبة خاص


حبة  حفظ‌شده                           conserved domain, CD
[? پروتگان‌شناسي] حبه‌اي در پروتئين كه براي عملكردي خاص ضرورت دارد و به همين دليل در طي تكامل حفظ شده است


حبه‌درآميزي                                  domain swapping
[? پروتگان‌شناسي] تلفيق دو يا چند توالي دِناي رمزگذار حبه‌هاي مختلف در پروتئينهاي متفاوت براي توليد ژني آميژه‌اي كه يك پروتئين نوتركيب را رمزگذاري مي‌كند


حبه‌زايي                                       domain expansion
[? پروتگان‌شناسي] افزايش تعداد حبه‌هاي متفاوت در يك پروتئين در طي فرايند تكامل


حجرة آرامگاهي                                   tomb chamber
[باستان‌شناسي] حجره‌اي كه از آن به جاي آرامگاه استفاده مي‌شود


حجم  تجاري خالص 
             net merchantable volume
[جنگل] حجم ساقة اصلي به‌جز كُنده و تاج و بخشهاي پوسيده و آسيب‌ديده


حجم تجاري ناخالص
          gross merchantable volume
[جنگل] حجم ساقة اصلي به‌جز كُنده و تاج، اما با احتساب بخشهاي پوسيده و آسيب‌ديده


حجم تقاضا                                             demand volume
[درون‌شهري ] تعداد وسايل نقليه‌اي كه پيش‌بيني‌مي‌شود از يك نقطه يا قطعه‌راه در واحد زمان عبور ‌كنند


حجم  ناخالص كل                               gross total volume
[جنگل] حجم ساقة اصلي با احتساب كُنده و تاج و بخشهاي پوسيده و آسيب‌ديده
حداقل  اقامت                                      minimum stay
[گردشگري] كوتاه‌ترين زمان لازم براي اقامت مسافر در يك مقصد مشخص در ازاي نرخ ثابتي كه دست‌اندركاران گردشگري تعيين كرده‌اند


حداكثر  اقامت                                          maximum stay
[ گردشگري ] طولاني‌ترين زمان لازم براي اقامت مسافر در يك مقصد مشخص در ازاي نرخ ثابتي كه دست‌‌اندركاران گردشگري تعيين كرده‌اند


حد ردة قطري                                  diameter-class limit
[جنگل] حد بالا يا پايين در يك ردة قطري


حد قطر                                                      diameter limit
[جنگل] كمينه يا بيشينة قطر درختان كه بر اساس آن درخت يا گِرده‌بينه اندازه‌گيري يا قطع يا بهره‌برداري مي‌شود


حدمجاز مسافر          maximum number of travellers
[گردشگري] حداكثر مسافر مجاز كه در پيشنهادها و قراردادهاي مسافرتي قيد مي‌شود


حدنصاب مسافر          minimum number of travellers
[گردشگري] حداقل مسافر مورد نياز براي ارائة خدمات گردشگري كه در قراردادهاي مسافرتي و تأييديه‌هاي ذخيرة جا قيد مي‌شود


حذف  ? وانهش


حرّا                                                                    Avicennia
[ گياهي ] سرده‌اي از حرّائيان درختي كوچك با حدود يازده گونه با برگهاي متقابل خاكستري‌ و گلهاي كوچك و منظم و كاسه و جام همپوش و تخمدان فوقاني
متـ . سينا


حرّائيان                                                     Avicenniaceae
[ گياهي ] تيـره‌اي از نعـناسانان درخـتي يا درختـچه‌اي با يـك سـرده و حدود يازده گـونه كه در نواحي ميان‌كشـندي دريا در نزديـكي پايـرودها (estuaries) مي‌روينـد و داراي ريشـه‌هاي هوايي هستند
متـ . سينائيان


حركت  اداري                        administrative movement
[نظامي] حركت سازمان‌يافتة نيروها و خودروها براي تسريع در حركت و صرفه‌جويي در وقت و انرژي، هنگامي كه خطر مداخلة نظامي دشمن در ميان نباشد


حركت مداري بيضوي                elliptical orbital motion
[? اقيانوس‌شناسي] حركت بيضوي ذرات آب كه عبور موج آن را ايجاد مي‌كند


حركت  مداري دايره‌اي                circular orbital motion
[? اقيانوس‌شناسي] حركت دايره‌اي ذرات آب كه عبور موج آن را ايجاد مي‌كند


حريم  اطلاعاتي                              information privacy,
 data privacy, privacy of information
[ كتابداري] حوزة حفاظت از مداركي كه تنها افراد مجاز به آنها دسترسي دارند


حسادت                                                                jealousy
[روان‌شناسي] هيجاني منفي در يك رابطة سه‌سويه شامل حسود و محبوب و رقيب كه بين حسود و رقيب شكل مي‌گيرد


حساس‌شدگي                                               sensitisation
[? خوردگي] كاهش ويژگيهاي مقاومتي فولاد زنگ‌نزن به هنگام عمليات حرارتي و جوشكاري كه منجر به تشكيل كروم‌كاربيد در مرز دانه‌ها و فقير شدن كروم مي‌شود
حس‌انگيخته                                             pathogenic
[موسيقي ] ويژگي نوعي موسيقي آوازي كه در آن لحن غالب است و كاملاً مستقل از نحو يا معناي كلام است


حسگرريزي                                               sensor seeding
[نظامي] رهاسازي شماري حسگر كوچك باتري‌دار براي رديابي تحركات دشمن از طريق ارسال داده‌هاي دريافتي، اعم از نشانكهاي صوتي و نوري و راديويي، به مركز پايش


حسي ـ ‌مكانيكي                                  mechanosensory
[پاية پزشكي] مربوط به فعال شدن حسي در پاسخ به تحريك مكانيكي


حصارسنگ                                                 peristalith
[باستان‌شناسي] حلقه‌ يا رديفي از سنگهاي عمودي به دور يك گورپشته يا بر لبة يك سنگ‌چين


حفاظت از خوردگي                         corrosion protection
[? خوردگي] به‌كارگيري هر يك از روشهايي كه به كاهش خوردگي فلز منجر مي‌شود


حفاظت  شنوايي                                 hearing protection
[? شنوايي‌شناسي] انجام اقدامات لازم و به‌كارگيري روشها و وسايل مورد نياز براي كاهش اثرات زيانبار نوفه
متـ . شنوايي‌باني


حفره                                                                      vesicle
[زمين] كاواكي با شكلهاي متنوع در گدازه‌ها كه بر اثر به دام افتادن حباب گاز در حين سرد شدن گدازه به وجود مي‌آيد


حفره‌دار                                                               vesicular
[زمين ] ويژگي بافت سنگي با حفره‌هاي فراوان


حفره‌زايي آب داغ                                  hot water pitting
[? خوردگي] حفره‌زايي برق‌شيميايي در لوله‌هاي مسي سامانة آب گرم خانگي، ناشي از رسوب ذرات بسيار ريز در جدارة داخلي لوله‌ها كه نقش كاتد را ايفا مي‌كند و سبب از ميان رفتن فيلم (film) محافظ مس مي‌شود


حفره‌زايي آب سرد                              cold water pitting
[? خوردگي ] حفره‌زايي برق‌شيميايي در لوله‌هاي مسي سامانة آب سرد خانگي بر اثر اكسيژن و كربن‌دي‌اكسيد موجود در آب


حفظ كُلَش                                            stubble retention
[زراعت] نگهداشتن كُلَش بر روي زمين به‌ صورت خاكپوش


حقِّ ممتاز بازگرداني                                       salvage lien
[دريايي ] نوعي حق ممتاز دريايي كه براي بازگردان نسبت به كشتي يا كالاهاي آن در روند بازگرداني تا زمان وصول مطالبات محفوظ است


حقِّ ممتاز دريايي                                         maritime lien
[دريايي] حقي كه بر كشتي و تجهيزات و كالاهاي آن براي تضمين پرداخت بدهي و خسارت براي مدعي وجود دارد و تسهيم آن به ‌موجب قانون است


حقِّ ممتاز مالك كشتي                          shipowner’s lien
[دريايي] حق قانوني مالك كشتي براي در اختيار گرفتن كالا تا زمان تصفيه‌حساب امور مربوط به كراية بار يا قرارداد اجارة كشتي يا خسارت ديركرد يا ساير موارد


حكومت يكپارچه                                          unitary state,
 unitary government
[سياسي] نوعي حكومت كه در آن تنها دولت مركزي اقتدار دارد


حلزون‌نگاره                                     electrocochleogram
[? شنوايي‌شناسي] نمودار حاصل از الكترو حلزون‌ ‌نگاري
حلزون‌نگاري  ?  الكتروحلزون‌نگاري


حلقة  آتش‌زاد                                                       fire ring
[جنگل] حلقة آسيب‌زادي كه بر اثر آتش در بُن‌لاد به‌ وجود مي‌آيد


حلقة  آسيب‌زاد                                         traumatic ring,
 traumatic zone
[جنگل] بخشي از بافت زخمي‌شده كه در نتيجة آسيب‌ديدگي بُن‌لاد ايجاد مي‌شود


حلقة برق‌زاد                                               lightning ring
[جـنگل] حلقة آسـيب‌زادي كه بر اثر آذرخش خفيف در بُن‌لاد به‌ وجود مي‌آيد


حلقة پشت‌بند                                              backing ring
[متالورژي] پشت‌بندي به شكل حلقه كه عموماً در جوشكاري لوله‌ها به كار مي‌رود


حلقه‌پوسه                                                             ring rot
[جنگل] هر نوع پوسيدگي در حلقه‌هاي رشد كه عمدتاً در چوب پيشين حلقه‌هاي رشد به‌ وجود آيد


حلقة  خشكي‌زاد                                           drought ring
[جنگل] حلقة آسيب‌زادي كه بر اثر خشكسالي در بُن‌لاد به‌ وجود مي‌آيد


حلقة  رشد                                                     growth ring
[جنگل] شكل حلقوي لاية رشد در برش عرضي درختان


حلقه‌قرمزي                                               red ring decay,
 red ring rot
[جنگل] نوعي بيماري كه بر اثر نوعي قارچ بر روي درختان سوزني‌برگ نيمكرة شمالي ايجاد مي‌شود


حلقة كاذب                                                         false ring
[جنگل] حلقة دوم يا حلقة رشد تأخيري كه در يك دورة رويش در نتيجة شرايط نامساعدي مانند خشكي يا سرماي ديررس يا خزان زودرس ايجاد مي‌شود


حلقة  ناپيوسته                                   discontinuous ring
[جنگل] حلقة رشدي كه به ‌سبب خفته بودن بخشهايي از بُن‌لاد دورتادور ساقه را به‌طور كامل فرا نگرفته باشد


حلقة نجات  ?  شناوة  نجات


حلقة يخ‌زاد                                                   frost ring
[جنگل] حلقة آسيب‌زادي كه بر اثر يخبندان ديررس در بُن‌لاد به ‌وجود مي‌آيد


حمل ‌و نقل رابط                          connecting transport
[ گردشگري ] جابه‌جا كردن مسافران از نقطه‌اي به نقطة ديگر براي برقراري ارتباط ميان دو وسيلة نقلية غالباً متفاوت


حملة  برخوردي                               impingement attack
[? خوردگي ] نوعي خوردگي فرسايشي موضعي كه بر اثر تلاطم يا برخورد جريان مايع به وجود مي‌آيد
متـ . خوردگي  برخوردي               impingement corrosion


حملة  سولفيدي                                           sulfide attack
[? خوردگي ] خوردگي آلياژهاي مس در آبهاي خنك‌كننده كه به‌ دليل آلوده‌كننده‌هاي سولفيدي و پلي‌سولفيدي موجود در آب شور دريا رخ مي‌دهد


حملة هاليدي                                                halide attack
[? خوردگي ] خوردگي فلز يا آلياژ توسط هاليدها (هالوژنها) كه اتمهاي فلز را اكسيد مي‌كنند و يك پوستة هاليدي تشكيل مي‌دهند
حملة  هيدروژني                                     hydrogen attack
[? خوردگي] تشكيل متان يا گازهاي حاصل از واكنش هيدروژن با اكسيدها يا كاربيدهاي احياشدة داخل آلياژ در دماي بالا كه به ساختار آلياژ آسيب مي‌رساند


حملة  هيدروژني دمابالا
 high-temperature hydrogen attack
[? خوردگي] كاهش استحكام و انعطاف‌پذيري فولاد به‌ دليل واكنش دمابالاي هيدروژن با كاربيدهاي موجود كه منجر به كربن‌زدايي و ايجاد شكافهاي داخلي مي‌شود


حنا                                                                     Lawsonia
[گياهي] سرده‌اي از حنائيان كه بومي مناطق نيمه‌خشك گرمسيري و نيمه‌گرمسيري افريقا و جنوب آسيا و شمال استراليا است و از قديم از آن براي رنگ‌آميزي پوست و مو و ناخن و چرم و پشم استفاده مي‌شده است


حنائيان                                                            Lythraceae
[ گياهي ] تيره‌اي از موردسانان علفي چندساله يا درختچه‌اي با حدود 31 سرده و حدود 620 گونه كه اغلب در نواحي گرمسيري پراكنده هستند و در امريكاي جنوبي و افريقا تنوع زيادي دارند


حوضچة  كِشَندي                             tidal pool, tide pool
[? اقيانوس‌شناسي، جَوّ، زمين ] حوضچة آب‌ باقيمانده از فعاليت كِشَندي


حوضة  ژرف‌اقيانوس ? حوضة ژرف‌دريا


حوضة ژرف‌دريا                                        deep-sea basin
[? اقيانوس‌شناسي] بخشي از بستر عميق اقيانوس كه فاصلة بسيار با خشكي دارد و در زير آن پوستة بازالتي قرار دارد
متـ حوضة  ژرف‌‌اقيانوس                        deep-ocean basin


حوضة  كِشَندي                                                 tidal basin
[? اقيانوس‌شناسي، زمين، نقشه‌برداري] حوضة طبيعي يا مصنوعي كه تحت ‌تأثير فعاليت كِشَندي قرار دارد


حولة قدي                                 bath sheet, bath blanket
[ گردشگري ] حولة بسيار بزرگ حمام


حولة  لباسي                                                         bathrobe
[ گردشگري] حولة گشاد و آستين‌داري كه قبل يا بعد از استحمام به تن مي‌كنند


حيطه‌بندي                                          compartmentation
[نظامي ] فراهم ساختن امكان دسترسي محدود به اطلاعات براي افرادي كه براي انجام كاري مشخص به اطلاعات خاصي نياز دارند


خ



خار                                                              spike   
[? ميكرب] نوعي برجستگي بر روي سطح ذرة ويروسي


خاراشكنيان                                               Saxifragaceae
[ گياهي ] تيره‌اي از خاراشكن‌سانان علفي هميشه‌سبز يا خزان‌دار با 30 سرده و 580 گونه كه به ‌طور گسترده در نواحي سرد و معتدل شمالي و خصوصاً در مناطق صخره‌اي مي‌رويند و برگهاي آنها قاعده‌اي و ساده و گلهايشان داراي تقارن شعاعي است و كاسه و جام مجزا با پنج كاسبرگ و پنج گلبرگ دارند


خارج از اجاره                                                        off-hire
[دريايي ] ويژگي كشتي تحت اجاره‌اي كه اجاره‌‌كننده به ‌دليل عدم امكان استفاده از آن از پرداخت اجاره معاف مي‌شود
خارعروس                                                              Morina
[ گياهي ] سرده‌اي از خارعروسيان با حدود ده گونه كه از اروپا تا شرق آسيا پراكنده هستند


خارعروسيان                                                   Morinaceae
[ گياهي ] تيره‌اي از خواجه‌باشي‌سانان علفي ضخيم چندساله با سه سرده و هفده گونه كه به ‌صورت بومي در اوراسيا از بالكان تا چين پراكنده هستند، برگهاي آنها طوقه‌اي و گلها با تقارن دوطرفه است كه در چرخه‌هاي متوالي قرار دارند و حلقه‌اي اضافي به‌ نام كاسة فرعي (epicalyx) گلها را احاطه كرده است


خاس                                                                           Ilex
[ گياهي ] سرده‌اي از خاسيان درختي كوچك يا درختچه‌اي معمولاًٌ هميشه‌سبز و به‌ندرت خزان‌دار با بيش از 270 گونه كه در مناطق گرمسيري جنوب امريكا و مناطق گرمسيري و نيمه‌گرمسيري آسيا پراكنده‌اند؛ گلهاي اين گياهان معمولاً چهارپر و به‌ندرت پنج تا نُه‌پر است؛ ميوة آنها شفت كروي يا كروي كشيده به رنگ قرمز يا سياه و به‌‌ندرت زرد است


خاس‌سانان                                                     Aquifoliales
[ گياهي ] راسته‌اي از گياهان پيوسته‌گلبرگ با بيش از 500 گونه و پنج تيره


خاك  آهكي                                              calcareous soil
[زمين ] خاكي كه مقدار كلسيم‌كربنات آزاد آن به حدي است كه در هنگام واكنش با اسيد مي‌جوشد


خاك‌ارّه                                                                 sawdust
[جنگل] خرده‌هاي بسيار ريز چوب كه بر اثر ارّه‌كشي به‌ وجود مي‌آيد


خاك  بازمانده                                                      relict soil
[زمين] خاك تشكيل‌شده بر روي يك چشم‌انداز قديمي كه با رسوبات جوان‌تر پوشيده نشده است


خاكچال زي‌واكنشي                            bioreactor landfill
[محيط‌زيست] نوعي خاكچال كه در آن براي تسريع تجزية زيستي شيرابة توليدشده به پسماند برگشت داده مي‌شود


خاك  خودپوش                                   self-mulching soil
[زراعت] خاكي كه لاية سطحي آن به‌قدري فشرده است كه بر اثر ضربة قطره‌هاي باران از ميان نمي‌رود و مانند خاكپوش از لاية زير محافظت مي‌كند


خاكريز                                                         parapet
[نظامي] ديوارة دفاعي خاكي براي حفاظت در برابر آتش توپخانة دشمن


خاكريز گدازه                                                    lava levee
[زمين ] ورقه‌هاي سنگ‌پايي از گدازه كه بر روي مسيرهاي طبيعي خود جريان يافته و خاكريزي جامد به وجود مي‌آورد


خاك‌سپاري  ?  تدفين


خاكسترخانه                                                     cinerarium
[باستان‌شناسي ] محل نگهداري خاكستردانها


خاكستردان                                             cinerary vessel,
 burial urn, funerary urn, funeral urn,
 cremation urn, cinerary urn,
 burial pot
[باستـان‌شناسي] ظرفي براي نگـهداري خاكـستر سوختة يك يا چند جسد


خاكستردان ‌سپاري                                urned cremation
[باستان‌شناسي] قرار دادن بقاياي سوختة استخوانهاي انسان يا جانور در درون خاكستردان
خاكسترسنگ                                                      ash stone
[زمين ] سنگي متشكل از خاكستر آتشفشاني


خاك‌ورزي تكميلي                                 after cultivation
[زراعت] انجام عمليات خاك‌ورزي بعد از سبز شدن گياه زراعي


خاكه‌بلور                                         frazil crystals, frazil
[جَوّ] يخ‌بلورهايي كه در آب اَبَرسرد متلاطم شكل مي‌گيرند و تلاطم مانع از به ‌هم چسبيدن آنها مي‌شود
متـ . يخ  سوزنكي                                            needle ice


خاكه‌چوب                                                 wood flour
[جنگل] چوب كاملاً خردشده كه با گذراندن از الكهاي متعدد درجه‌بندي مي‌شود
متـ . پودر  چوب


خاكه‌يخ                                                                frazil ice
[جَوّ] 1. انباشت خاكه‌بلور در حجمي از آب 2. مرحلة آغازين تشكيل يخ در آب متلاطم


خال‌جوش                                                           tack weld
[متالورژي ] هر يك از جوشهاي كوچك فاصله‌دار براي هم‌راستا نگاه داشتن قطعات در حين جوشكاري اصلي


خالي‌ماند  ايستگاه                          berth clearance time
[درون‌شهري] كمترين فاصلة زماني ممكن بين خروج يك اتوبوس از ايستگاه و ورود اتوبوس ديگر به آن


خاموش‌سازي ژن                                       gene silencing
[ژن‌شناسي ] منع بيان ژن


خاموشگر                                                               silencer
[ژن‌شناسي] توالي كوتاهي از دِنا، در نزديكي يا داخل يك ژن، كه مانع بيان آن مي‌شود
متـ . عنصر خاموشگر                              silencer element


خانوادة حبه                                        domain family
[? پروتگان‌شناسي ] مجموعه‌پروتئينهايي كه از لحاظ ساختاري و عملكردي متنوع، اما در بخشي از توالي مشترك هستند و اين اشتراك نقش ساختاري و عملكردي خاصي به آنها مي‌دهد


خانوادة  هم‌پيوستة  تابعها
 equicontinuous family of functions
[رياضي ] خانواده‌اي از تابعها مانند   از فضاي سنجه‌اي  به فضاي سنجه‌اي ، با اين ويژگي كه به ازاي هر   عدد   يافت شود، به‌ طوري‌ كه به ازاي هر  و  از  و هر ، اگر  ، آنگاه


خدمات اختياري گردشگري        optional tourism service
[ گردشگري ] بخشي از خدمات گردشگري كه هزينة آن در قيمت برنامة سفر در نظر گرفته نشده ‌است، اما مسافر امكان انتخاب و خريد آن را دارد


خدمات اطلاعاتي                            information services
[ كتابداري ] فعاليتهاي مربوط به عرضة اطلاعات و خدمات مرتبط با آن بنا به نياز كاربران


خدمات اطلاعاتي كتابخانه    library information services
[ كتابداري] خدماتي كه كتابخانه در پاسخ به نيازهاي كاربران دربارة يك موضوع ارائه مي‌دهد


خدمات تهية بليت                                  ticket service
[ گردشگري ] تهيه و فروش انواع بليت‌هاي ورودي به جاذبه‌هاي گردشگري در مراكز اقامتي
خدمات  جنبي                                 ancillary services
[ گردشگري ] خدماتي از قبيل تميز كردن و جابه‌جايي وسايل مهمانان در مراكز اقامتي


خدمات رواديد                                         visa service
[گردشگري] كمك به مسافران براي اخذ مجوز قانوني از كنسولگري يا ادارة مهاجرت محلي براي ورود به يك كشور يا خروج يا عبور از آن


خدمات سلامت                                         health services
[علوم سلامت] خدماتي كه زير نظر متخصصان سلامت يا مستقيماً به دست آنها براي حفظ يا بهبود يا بازيابي سلامت انجام مي‌شود


خدمات گردشگري                             tourism services
[ گردشگري ] مجموعِ خدماتي كه به مسافران و بازديدكنندگان و گردشگران ارائه مي‌شود


خراب ـ كارا                  fail-operative fail-operational,
[درون‌شهري، ريلي، هوايي] ويژگي سامانه‌اي كه در صورت خرابي، علي‌رغم هشداردهي، در عملكردش محدوديتي ايجاد نمي‌شود


خرابي‌ايمن                                                          fail-safe 1
[درون‌شهري، ريلي، هوايي] ويژگي سامانه‌اي كه در صورت خرابي خطري براي افراد يا خللي در سامانه‌هاي ديگر ايجاد نشود و آسيب به حداقل برسد


خرابي‌ايمن باز                                  fail-safe open, FSO
[درون‌شهري، ريلي، هوايي] ويژگي قطعه يا دريچه‌اي خرابي‌ايمن كه در صورت بروز خرابي همچنان باز باقي مي‌ماند


خرابي‌ايمن بسته                              fail-safe close, FSC
[درون‌شهري، ريلي، هوايي] ويژگي قطعه يا دريچه‌اي خرابي‌ايمن كه در صورت بروز خرابي همچنان بسته باقي مي‌ماند يا بسته مي‌شود


خرابي‌تاب                                                          fail-active
[درون‌شهري، ريلي، هوايي ] ويژگي سامانه‌اي كه در صورت بروز خرابي، بدون هشداردهي، همچنان به كار خود ادامه مي‌دهد


خرابي‌ناتاب                                                     fail-passive
[درون‌شهري، ريلي، هوايي ] ويژگي سامانه‌اي كه در صورت بروز خرابي، بدون هشداردهي، از كار مي‌افتد


خربزة  درختي                                                       Carica  
[ گياهي ] سرده‌اي از خربزه‌درختيان به ارتفاع حداكثر ده متر، بدون انشعاب، با 45 گونه كه اغلب در مناطق گرمسيري امريكا پراكنده هستند؛ برگهاي گياهان اين سرده نرم و لَپ‌دار به طول 30 تا 60 سانتي‌متر با دمبرگ بلند است كه در بالاي تنه به‌ صورت خوشه‌اي قرار گرفته‌اند؛ گلهاي آنها تك‌جنسي با ده پرچم در دو حلقه و مادگي آنها داراي يك كلالة بدون پاية پنج‌‌لَپي است


خرد‌ بوم‌شناسي اطلاعات
 micro-ecology of information
[ كتابداري] مطالعة روابط متقابل فرد و سازمان و فنّاوري با محيط اطلاعاتي در مقياس فردي در مسئوليتهاي اجتماعي و حرفه‌اي و شخصي


خُردفيزيك  اَبر                                 cloud microphysics
[جَوّ] فرايندهاي مرتبط با اَبر مانند رشد و تبخير كه در مقياس هواويز منفرد يا ذره‌بارش رخ مي‌دهد


خُردكاني                          micromineral, trace element
[ تغذيه] مادة كانيايي كه نياز بدن به آن كمتر از صد ميلي‌گرم در روز است


خُردمغذي                                                    micronutrient
[ تغذيه] مادة مغذي‌اي كه نياز روزانه به آن نسبتاً كم است، شامل ويتامينها و مواد كانيايي
خرزهره                                                                 Nerium
[ گياهي ] سرده‌اي از خرزهره‌ايان درختچه‌اي شيرابه‌دار با پنج تا هشت گونه كه در ناحية مديترانه و مناطق نيمه‌‌گرمسيري آسيا تا ژاپن پراكنده‌اند، برگهاي گياهان اين سرده متقابل يا سه‌تايي و گل‌آذين آنها انتهايي با گلهاي زيباست


خُرفه                                                                   Portulaca
[ گياهي ] سرده‌اي از خُرفه‌ايان علفي يك‌سالة گوشتي گسترده بر روي زمين با 40 تا 100 گونه كه برگهاي قاشقي‌شكل و ساقه‌هاي قرمز و گلهايي دارند كه در نور خورشيد مي‌شكفد


خُرفه‌ايان                                                    Portulacaceae
[ گياهي] تيره‌‌اي از ميخك‌سانان علفي يا درختچه‌اي با حدود بيست سرده و 580 گونه كه پراكنش جهاني دارند، اما بيشتر در مناطق نيمه‌خشك نيمكرة جنوبي مثل افريقا و استراليا و امريكاي جنوبي مي‌رويند


خرك                                            bridge, ponticello
[موسيقي ] قطعة كوچكي در سازهاي زهي كه زه‌ها را از صفحة صوتي بالاتر نگه مي‌دارد


خرما                                                                      Phoenix
[ گياهي] سرده‌اي از خرمائيان درختي با حدود سيزده گونه كه در جزاير قناري و افريقاي شمالي و خاورميانه و پاكستان و هند و ايالت كاليفرنيا در امريكا يافت مي‌شوند؛ درخت خرما تقريباً تا 23 متر رشـد مي‌كند؛ ساقة آن پوشـيده از بقاياي قاعدة برگهاي قـديمي اسـت و به تاجي زيبا از برگهاي شـانه‌اي بلند به طـول حداكثر پنـج متر منتهي مي‌شود؛ سنبلـة گلها از محور برگـهاي سال قبل خارج و منشعب مي‌شود و گلهاي نر و ماده بر روي پايه‌هاي مجزا ظاهر مي‌شوند و گرده‌افشاني در آنها به شكل مصنوعي صورت مي‌گيرد


خرماسانان                                                            Arecales
[ گياهي ] راسته‌اي نخل‌مانند با فقط يك تيره و 189 سرده و حدود 2400 گونه كه برخي از آنها اهميت اقتصادي دارند؛ با اينكه همة گونه‌هاي خرماسانان به‌جز تعداد كمي، محدود به مناطق گرمسيري و نيمه‌گرمسيري مي‌شوند، از لحاظ جغرافيايي و شكل ظاهري با يكديگر فرق دارند


خروج                                                        check-out
[ گردشگري ] تخلية اتاق و تصفية حساب


خروج  با تأخير                                     late check-out
[ گردشگري ] خروج مسافر از مهمانخانه ديرتر از زمان مقرر


خروج رايانه‌اي                               in-room check-out
[ گردشگري] انجام رايانه‌اي روال خروج و تصفية حساب در مهمانخانه با استفاده از رايانه


خروس اخته                                                           capon  
[ فنّاوري غذا] خروس بالغ‍ي ـ كه آن را عقيم كرده باشند


خروس بالغ                                                            cock    
[ فنّاوري غذا] پرندة نر بالغ اهلي اخته‌نشدة متعلق به سردة ماكيان (Galus) و راستة ماكيان‌سانان


خزانه                                                                     nursery
[زراعت] محلي كه در آن گياهان را براي انتقال به زمين اصلي يا پيوند زدن مي‌كارند


خسارت لغو                                      cancellation charge
[گردشگري] هزينه‌اي كه مسافر در صورت لغو كردن قرارداد سفر بايد بپردازد


خستگي                                                                 fatigue
[روان‌شناسي] واكنشي بهنجار و گذرا در برابر فشار و تنشهاي‌عاطفي و جسمي كه در آن فرد احساس ناراحتي مي‌كند و كارايي خود را از دست مي‌دهد
خستگي اصطكاكي                                   fretting fatigue
[? خوردگي] خستگي قطعه‌اي كه هم در معرض اصطكاك و هم تحت بار است و در نتيجه از عمر خستگي (fatigue life) آن كاسته مي‌شود


خستگي فلز                                                 metal fatigue
[? خوردگي ] كاهش فزايندة استحكام فلز بر اثر تنشهاي مكرر به‌ نحوي ‌كه هيچ يك از آنها از حد استحكام كششي نهايي فلز بيشتر نباشد


خشكي‌يخ                                                              land ice
[جَوّ] هر قسمت از پوشش يخ فصلي يا دائمي كرة زمين كه بر اثر انجماد بارش تشكيل مي‌شود و نقطة مقابل دريايخ است


خط اَبر                                                                cloud line
[جَوّ] نوار باريكي از اَبر كه اجزاي منفرد آن به ‌هم پيوسته‌اند و پهناي آن كمتر از يك درجة عرض جغرافيايي است


خط تاج                                                             crown line
[درون‌شهري] خط‌كشي‌اي كه دماغة ورودي و خروجي سطح ضربدري را به يكديگر وصل مي‌كند


خط چراغ‌جنگي                                                   light line
[ نظـامي ] خط مشـخصي كه پـس از آن خـودروهـا، در شب، مـلزم بـه خـاموش كـردن چـراغهاي معمـول خود و استفـاده از چراغـهاي فـروتـاب خـاصي هستنـد كـه از ديـد دشـمن پنهان مي‌ماند


خط حد                                                               boundary
[نظامي ] خطي فرضي كه ناحية تحت پوشش هر يك از يگانها را براي هماهنگيِ بهتر و جلوگيري از اختلال مشخص مي‌كند


خط خيز                                                             phase line
[نظامي] خطي براي واپايش و هماهنگي عمليات نظامي كه معمولاً به گونه‌اي انتخاب مي‌شود كه در منطقة عملياتي به‌ سهولت قابل تشخيص باشد


خط ديد‌بان ـ هدف                           observer-target line
[نظامي] خطي فرضي ميان ديد‌بان و هدف در هنگام ثبت مشاهدات


خط عبور يك                                                        lane one
[درون‌شهري] اولين خط عبور راه در مجاورت شانة راه


خط عزيمت                                            line of departure
[نظامي] خطي فرضي در جنگ زميني كه از آن براي ايجاد هماهنگي در حركت عناصر حمله استفاده مي‌شود


خط عقب‌روي                                       line of retirement
[نظامي ] خط حركت به عقب نيروهاي گشت


خط فرود                                                           line of fall
[نظامي] خطي فرضي و مماس بر منحني مسير گلولة توپ در نقطة برخورد با هدف


خط قبضه ـ هدف                          gun-target line, GTL
[نظامي] خطي فرضي و مستقيم از توپ تا هدف


خط كرانه                                                             shoreline
[? اقيانوس‌شناسي، زمين، نقشه‌برداري ] اثر سطح آب بر ساحل كه با كِشَند تغيير مي‌كند


خط كناره                                                             coastline
[? اقيانوس‌شناسي، زمين، نقشه‌برداري] خطي كه حداكثر پيشروي امواج توفاني بر روي ساحل/ كرانه را نشان مي‌دهد
خط مجال                                                              turnout
[درون‌شهري] خط عبور كوتاهي كه به يك راه دوخطة دوجهته اضافه مي‌شود تا وسايل نقلية كَُندرو بتوانند به آن وارد شوند يا در آنجا توقف كنند و در نتيجه عبور وسايل نقلية تُندرو امكان‌پذير شود


خط مورب                                                transversal line
[رياضي ] خطي كه دو يا چند خط را قطع كند


خط نشانه‌روي                                                  line of aim
[نظامي] خطي فرضي از نگاه شخص توپچي يا تيرانداز كه در امتداد آن، هدف قابل رؤيت است


خط‌نمونه                                                                transect
[جنگل] نوارنمونة بسيار باريكي كه در ميان پوشش گياهي مورد مطالعه قرار دارد


خطوارگي                                                             lineation
[زمين ] خطواره بودن ساختار يك سنگ


خطوارگي  پله‌اي ـ جدايشي
 parting-step lineation
[زمين ] نوعي خطوارگي جدايشي كه ويژگي آن وجود تيغه‌هاي پله‌مانند تقريباً موازي است


خطوارگي  تقاطعي                         intersection lineation
[زمين ] نوعي خطوارگي حاصل از تقاطع دو سطح تخت


خطوارگي جدايشي                                parting lineation
[زمين ] نوعي خطوارگي كه در آن بي‌نظميها يا رشته‌هاي نامشخص بر روي صفحات لايك‌بندي (lamination) ديده مي‌شود


خطوارگي جرياني                                  current lineation,
 parting-plane lineation
[زمين] نوعي خطوارگي جدايشي كه در آن تيغه‌هاي خطي كوچك در فواصل چند ميلي‌متري تا چند سانتي‌متري از يكديگر قرار گرفته‌اند


خطوارگي كنگره‌اي                         crenulation lineation
[زمين] نوعي خطوارگي كه ويژگي آن وجود لولاهاي چينهاي كوچك يا كنگره‌هايي است كه در ايجاد رَخ كنگره‌اي مؤثر هستند


خطواره                                                               lineament
[زمين] سيماي (feature) عارضه‌نگاشتي خطي‌اي با گسترة ناحيه‌اي كه تصور مي‌شود ساختار پوسته را نمايش مي‌دهد


خفگي                                                                    choking
[ هـوايـي ] وضعـيتـي در جـريـان شـارة تـراكـم‌پـذيـر (compressible fluid flow) كه در آن جـريـان جـرمي (mass flow)  به بيشترين حد خود افزايش مي‌يابد يا سرعت آن در مجرا به سرعت صوت مي‌رسد


خم ‌اَبر                                                               nephcurve
[جَوّ] در اَبركاوي، خطي كه بخش قابل ملاحظه‌اي از يك سامانة اَبر را محدود مي‌كند تا استخراج اطلاعات براي تحليلگر آسان‌تر شود


خم پادكي                                                       pedal curve
[رياضي ] براي خمي مفروض نسبت به نقطة ثابت ، مكان هندسي پاي عمود وارد از   بر مماس متغيري بر آن خم


خم تكه‌اي‌هموار                       piecewise smooth curve
[ رياضي ] خمي كه به ‌جز در تعدادي مـتناهي از نقاط، پيوسته مشتق‌پذير باشد


خميدگي سر                                           head orientation
[باستان‌شناسي] وضعيت قرار گرفتن سر و گردن هنگامي كه راستاي بدن و راستاي مهره‌هاي گردن يكي نباشد
خميده‌چوب                                                 bentwood
[جنگل] چوبي كه آن را ابتدا در محيط گرم و مرطوب و احياناً با بهره‌گيري از برخي مواد شيميايي خم و سپس سرد و خشك مي‌كنند


خمير چوب                                                       wood pulp
[جنگل] الياف چوبي تفكيك‌شده با ابزار مكانيكي يا مواد شيميايي براي توليد فراورده‌هاي سلولوزي


خمير گوشت                                                     meat paste
[ فنّاوري غذا] فراورده‌اي خميرمانند تهيه‌شده از حدود 70 درصد گوشت ساطوري‌شده كه بافتي با نرمي متوسط دارد


خواب‌شكني                                      dormancy breaking
[زراعت، گياهي] تغيير طبيعي يا مصنوعي در رويان بذر به‌ منظور تحريك آن براي جوانه‌زني


خواص  عملكردي                           functional properties
[ فنّاوري غذا] آن دسته از خواص مادة غذايي كه بر رفتار آن ماده و ماده‌اي كه به آن افزوده مي‌شود اثر مي‌گذارد


خود                                                                           self
[روان‌شناسي ] كليت فرد شامل همة ويژگيهاي آگاهانه و ناآگاهانه و جسمي و ذهني او


خودانكاري                                                        self-denial
[روان‌شناسي ] سركوب آرزوها و اميال و چشم‌پوشي از ارضاي آنها


خود ـ روان‌شناسي                                 self-psychology
[روان‌شناسي] نظريه‌اي روان‌شناختي كه در آن كلية رفتارها با ارجاع به « خود» تفسير مي‌شود و بر روابط فرد با ديگري و پاسخگويي والدين به نيازهاي هيجاني فرزند تأكيد دارد


خودروِ  برون‌جاده‌اي                              off-road vehicle,
 ORV, off-highway vehicle
[جنگل] خودروي كه از آن در بيرون از جاده‌ها يا در جاده‌هاي فرعي، مانند راههاي جنگلي، براي دسترسي به نواحي سخت‌گذر استفاده مي‌كنند


خودروِ دوربين‌دار                                                   cam-car
[نظامي] خودروِ مجهز به دوربين مخفي كه از آن در عمليات مراقبت و تعقيب نامحسوس استفاده مي‌شود


خودروِ سنگين                                            heavy vehicle
[درون‌شهري] خودروي با بيش از چهار چرخ فعال


خودروِ همه‌جارو                                 all-terrain vehicle,
 ATV
[جنگل] خودروِ بنزين‌سوز برون‌جاده‌اي كه مختص دسترسي به نواحي دوردست است
 
خودگرده‌افشان                                          self-pollinated
[زراعت، گياهي] ويژگي گل يا گياهي كه گرده‌افشاني آن در خود گياه صورت مي‌پذيرد


خودگرده‌افشاني                                       self-pollination
[زراعت، گياهي] نوعي گرده‌افشاني كه در آن گردة گياه مادگي همان گياه را بارور مي‌كند


خودمحور                                                          egocentric
[روان‌شناسي ] فردي كه به خودمحوري تمايل دارد


خودمحوري                                                   egocentrism,
 egocentricity
[روان‌شناسي ] تمايل به تمركز بر نيازها و مسائل فردي به جاي نيازها و مسائل گروه يا اجتماعي كه فرد به آن تعلق دارد
خوربين                                                    helioscope
[?  نجوم رصدي] ابزاري براي مشاهدة قرص خورشيد كه از چشم رصدگر در مقابل پرتوهاي درخشان خورشيد محافظت مي‌كند


خورپا                                                           heliostat
[?  نجوم رصدي ] ابزاري مجهز به ساعت‌ران كه همواره جهت خورشيد را در آسمان دنبال مي‌كند


خورپوسته                                                            sun crust
[جَوّ] نوعي برف‌پوسته ناشي از يخ زدن دوبارة بلورهاي سطحي برف كه آفتاب آنها را ذوب كرده است


خورتصويرنگار                                  photoheliograph
[?نجوم رصدي] تلسكوپ‍ي ـ شكستي كه ويژة عكس‌برداري از قرص خورشيد است
متـ . خورشيدنگار


خوردگي آتشي ـ دودي         fire and smoke corrosion
[? خوردگي ] نوعي خوردگي كه بر اثر واكنش شيميايي ميان گازهاي حاصل از احتراق و لاية محافظ اكسيدي آلياژهاي فلزي در نقاطي كه در معرض آتش و دود هستند، رخ مي‌‌دهد


خوردگي  آهن  سه‌ظرفيتي               ferric ion corrosion
[? خوردگي ] خوردگي فلزات آهني بر اثر تماس با آب‌اسيدهاي معدني و يونهاي فريك موجود در آنها كه در طي آن سرعت خوردگي تحت تأثير اكسيژن هوا افزايش مي‌يابد


خوردگي  آهن‌نشين               embedded iron corrosion
[? خوردگي ] نوعي خوردگي شياري در سازه‌هاي فولاد زنگ‌نزن كه در آن آهن غيرآلياژي باقي‌مانده در سطح فولاد در تماس با رطوبت هوا زنگ مي‌زند


خوردگي  برخوردي ?  حملة برخوردي


خوردگي  جوّكاهشي ?  خوردگي فاز گازي


خوردگي  جيوه‌اي                              mercury corrosion
[? خوردگي ] نوعي خوردگي فلزمذاب كه در آن جيوه فلز مذابِ خورنده است


خوردگي چنگاله‌اي                              chelant corrosion
[? خوردگي] انحلال يا نازك شدن لوله‌هاي ديگ بخار كه بيشتر در نواحي تحت تنش رخ مي‌دهد و ناشي از غلظت بيش ‌از حد چنگاله‌هاي نمك سديمي است كه در مدتي طولاني براي واپايش حلاليت رسوب به كار رفته است


خوردگي  خاكسترسوختي                  fuel-ash corrosion
[? خوردگي ] نوعي خوردگي كه بر اثر مواد خورندة موجود در رسوب خاكستر سوخت مذاب رخ مي‌دهد


خوردگي  خاكسترنفتي                      oil-ash corrosion
[? خوردگي ] نوعي خوردگي بر اثر رسوب خاكستر مذاب حاصل از سوختهاي حاوي واناديم كه سبب انحلال لايه‌هاي محافظ اكسيدي و نفوذ سريع اكسيژن و ديگر گازهاي حاصل از احتراق به سطح فلز مي‌شود


خوردگي  خط  آب                                   waterline attack
[? خوردگي ] نوعي خوردگي كه در آن مرز ميان جدارة لوله يا ظرف فلزي و شارة درون آن همزمان تحت تأثير پيل اختلاف‌دمشي (differential aeration cell) و خوردگي شياري قرار مي‌گيرد


خوردگي در خاك                                        soil corrosion
[? خوردگي] نوعي خوردگي الكتروشيميايي كه به‌ دليل اختلاف غلظت اكسـيژن و همچنيـن رطوبت و نمك موجـود در خاك اتفاق مي‌افتد
خوردگي  دريايي                                 marine corrosion,
 seawater corrosion
[? خوردگي] خوردگي تجهيزات و سازه‌هاي فلزي و بتني در دريا و مناطق ساحلي


خوردگي رسوبي                                  deposit corrosion,
 deposit attack
[? خوردگي] نوعي خوردگي كه در زير يا اطراف يك رسوب ناپيوسته بر سطح فلز به وجود مي‌آيد


خوردگي  زردزخمي                         ringworm corrosion
[? خوردگي ] نوعي خوردگي موضعي در ديوارة لوله‌هاي نفت خام بر اثر شيو حرارتي (temperature gradient) و حملة عوامل خورندة محيطي در مجاورت فلز


خوردگي  سايشي                               abrasion corrosion
[? خوردگي ] فرايند توأم سايش و خوردگي كه بر اثر آن فلز به صورت مكانيكي از بين مي‌رود


خوردگي‌سنج                              corrosometer, corrator
[? خوردگي ] هر يك از افزاره‌هايي كه با اندازه‌گيري افزايش مقاومت الكتريكي نمونة فلزي در محيط خورنده يا با استفاده از پديدة الكتروشيميايي موسوم به قطبش خطي، ميزان خوردگي را اندازه‌گيري يا پايش مي‌كنند


خوردگي  سولفيدي                              sulfidic corrosion
[? خوردگي ] نوعي خوردگي ناشي از تركيب انواع سولفيدها با فلز در دماي بالا كه موجب ايجاد محصولات سولفيدي مي‌شود


خوردگي شكوفه‌لحيمي             solder bloom corrosion
[? خوردگي ] نوعي خوردگي كه در نواحي لحيم‌شدة تبادل‌‌گرهاي گرمايي پديد مي‌آيد


خوردگي  شيارچاقويي                knife-line attack, KLA
[? خوردگي ] نوعي خوردگي مرزدانه‌اي در آلياژ فولاد زنگ‌نزن كه بر اثر حساس‌شدگي در راستاي خط جوش يا بر روي خط جوش رخ مي‌دهد


خوردگي فاز گازي                        gas phase corrosion
[? خوردگي] نوعي خوردگي موضعي كه غالباً در نتيجة واكنش احيايي مستقيم در نيروگاههاي سوخت فسيلي كه در معرض گازهاي محيطي حاوي گوگرد يا رسوبات حاوي پيريتهاي آهني هستند، رخ مي‌دهد
متـ . خوردگي  جوّكاهشي
 reducing-atmosphere corrosion


خوردگي  كاواكي                              cavitation corrosion
[? خوردگي ] فرايند توأم خوردگي و كاواك‌زايي در تماس با شاره


خوردگي  گِل  حفاري                 drilling mud corrosion,
 drilling fluid corrosion
[? خوردگي ] نوعي خوردگي كه بر اثر استفاده از سيال حفاري نفت آب‌پايه (water-base) به‌ وجود مي‌آيد


خوردگي لانه‌مورچه‌اي                         ant nest corrosion
[? خوردگي ] نوعي خوردگي موضعي شبيه به لانة مورچه كه بر اثر كربوكسيليك‌اسيدهاي حاصل از آب‌كافت حلالهاي آلي كلردار و روغنهاي روان‌ساز به وجود مي‌آيد


خوردگي  لايه‌اي                                       layer corrosion
[? خوردگي ] نوعي خوردگي موضعي به ‌صورت لايه‌هاي نازك موازي در سطح فلز


خوردگي  مجاز                                corrosion allowance
[? خوردگي ] ميزاني از خوردگي كه در طراحي ضخامت قطعات صنعتي در نظر گرفته مي‌شود تا در صورت كاهش ضخامت ناشي از خوردگي، طول عمر از آنچه پيش‌بيني شده است كمتر نشود
خوردگي  مخفي                                sheltered corrosion
[? خوردگي] خوردگي در جايي كه آب يا رطوبت در آن انباشته يا چگاليده شده است و براي مدت‌زمان طولاني خشك نمي‌شود


خوردگي ميلگرد بتن                                rebar corrosion
[? خـوردگي ] خـوردگـي ميـله‌هاي فـولادي تقـويت‌كننـدة بتـن مسلح


خوردگي نهشتي                             deposition corrosion
[? خوردگـي] نوعي خـوردگي دو فلـزي كه در آن يـك فلز با پتانسـيل مثبت در بالادست جريـان خورده‌ مي‌شود و يونهاي حل‌شدة آن در پايين‌دست جريان در جايي كه فلز فعالتر قرار دارد، ته‌نشـين مي‌شود


خوردگي  هوافضايي                         aerospace corrosion
[? خوردگي ] نوعي خوردگي ناشي از اكسيدكننده‌ها و سوختها و حرارت بالاي گازهاي خروجي فضاپيماها و تنش واردشده بر آنها در هنگام ورود به جوّ زمين


خوردگي ياتاقان                                   bearing corrosion
[? خوردگي] حملة شيميايي ‌ـ اسيدي به آلياژ يا يكي از فلزهاي آلياژ ياتاقان كه ناشي از تجزية روغن يا گريس است


خورسنج                                                   heliometer
[? نجوم رصدي] تلسكوپي با عدسي دوتكه براي اندازه‌گيري قطر خورشيد و فاصلة زاويه‌ايِ دو ستاره


خورشيد‌نگار  ? خورتصويرنگار


خوركِشَند                                                            solar tide
[? اقيانوس‌شناسي، جَوّ، زمين، نقشه‌برداري ] جزئي از كِشَند كه فقط بر اثر گرانش خورشيد ايجاد مي‌شود


خوست                                                                      atoll
[? اقيانوس‌شناسي] آبسنگ‍هاي مرجاني حلقوي كه بر روي برجستگيهاي آتشفشاني در آبهاي آزاد گرم رشد مي‌كنند و غالباً در ميان خود كولاب (lagoon) ايجاد مي‌كنند


خوشه‌اَبر ?  سامانة همرفتي ميان‌مقياس


خون‌آهن                                                            heme iron
[ تغذيه] آهني كه از هموگلوبين و ميوگلوبين موجود در گوشت به ‌دست مي‌آيد


خونابه                                                                         drip
[ فنّاوري غذا] مايعي كه در هنگام باز شدن يخ فراورده‌هاي گوشتي منجمد از آنها خارج مي‌شود


خون‌گيري                              bleeding, exsanguination
[ فنّاوري غذا] خارج‌ كردن بيشترين خون ممكن از بدن حيوان در هنگام ذبح


خيز                                                             bound  
[نظامي] حركت سربازان از يك جان‌پناه به جان‌پناه ديگر كه اغلب در زير آتش دشمن انجام مي‌شود


خيز  كِشَند                                     rise of tide, tidal rise
[? اقيانوس‌شناسي، جَوّ، نقشه‌برداري ] فاصلة عمودي از سطح مبناي كِشَندي تا سطح بالاتر آب


خيز گدازه                                                             lava rise
[زمين] بخش كم ‌و بيش سرتخت يك ميدان جريان‌ ‌گدازة ريسماني (pahoehoe lava) كه در نتيجة فشار گدازه‌هاي زير لاية سطحي برآمده شده است
متـ . فلات  فشاري                                pressure plateau
د


دادگان تحليل پروتگان        proteome analysis database
[? پروتگان‌شناسي ] دادگان تخصصيِ پروتئين‌ كه پس از تلفيق اطلاعاتِ برگرفته از منابع مختلف، طبقه‌بندي و مطالعة پروتئينها را در مجموعه‌هاي كامل پروتگان تسهيل مي‌كند


داده‌هاي دريافت رژيمي                      dietary intake data
[ تغذيه] مجموعه‌اي از داده‌ها دربارة مصرف غذا شامل اطلاعاتي در مورد اشتها و الگوهاي خوردن و برآوردهايي دربارة دريافت رژيمي معمول


داربند                                                                          arch
[جنگل] وسيله‌اي كمكي كه پشت چوب‌كِش يا بر روي آن نصب مي‌شود و گِرده‌بينه‌ها را از زمين بلند مي‌كند


دارتالاب                                                            Taxodium
[ گياهي ] سرده‌اي از كاج‌سانان با يك تا سه گونه كه در قارة امريكاي شمالي پراكنده‌اند؛ گونه‌هاي اين سرده تا حد زيادي در برابر زمينهاي غرقاب مقاوم هستند و در قسمتهاي شمالي خزان‌دارند و در بخش جنوبي هميشه‌سبز تا نيمه‌هميشه‌سبزند؛ گياهان اين سرده به شكل درختان بلند به ارتفاع 30 تا 46 متر با تنه‌اي به قطر دو تا سه متر هستند؛ مخروطهاي مادة آنها كروي به قطر دو تا سه‌ونيم سانتي‌متر با ده تا 25 فلس است كه هر فلس يك يا دو دانه دارد و هفت تا نُه ماه پس از گرده‌افشاني بالغ و با جدا شدن فلسها آزاد مي‌شوند و مخروطهاي نر در خوشه‌هايي آويخته ايجاد مي‌شوند و گرده‌هاي خود را در اوايل بهار آزاد مي‌سازند


دارتالابيان                                                     Taxodiaceae
[گياهي] تيره‌اي از كاج‌سانان درختي تك‌پاية هميشه‌سبز و نيمه‌هميشه‌سبز يا خزان‌دار با نُه سرده و دوازده گونه كه در آسيا و امريكاي شمالي و تاسماني پراكنده‌اند؛ اين گياهان داراي تنه‌اي صاف با انشعابات فراهم و برگهايي مارپيچي يا پراكنده هستند و دانه‌هايشان كه با بالي نازك احاطه شده صاف يا سه‌گوش است


دارشماري                                                      enumeration
[جنگل] شمارش و طبقه‌بندي يك يا چند گونة جنگلي بر اساس ابعاد و سن و جز آن، عموماً هنگامي كه به حد معيني رسيده باشد
متـ . آماربرداري                                               inventory


دارواش                                                                  Viscum
[ گياهي ] سرده‌اي از دارواشيان درختچه‌اي نيمه‌انگلي چوبي با 70 تا 100 گونه كه بومي مناطق معتدل و نيمه‌گرمسيري اروپا و افريقا و استراليا و آسيا هستند و بر روي درختان ديگر مي‌رويند؛ برگهاي آنها سبزرنگ با آرايش متقابل يا فراهم است و كمابيش قادر به فتوسنتز (photosynthesis) هستند؛ گلها نامحسوس و سبز مايل به زرد است


دارواشيان                                                          Viscaceae
[ گياهي ] تيره‌اي از صندل‌سانان درختچه‌اي انگلي سبزينه‌دار و بدون ريشه با هفت سرده و 450 گونه كه در تمام جهان به‌ويژه نواحي گرمسيري مي‌رويند؛ برگهاي آنها ساده با آرايش متقابل و بافت علفي يا چرمي يا غشايي با حاشية كامل و گلهايشان منظم و برگه‌دار و كوچك است


دامن ميز                                                            table skirt
[ گردشگري ] پارچه‌اي كه دورتادور ميز را مي‌پوشاند


دامنة  كِشَند                                              tide amplitude
[? اقيانوس‌شناسي] نيمي از اختلاف ارتفاع ميان يك فراكِشَند و فروكِشَند متوالي


دان‌پوش                                                                     hull
[زراعت] پوستة بيروني دانه
دايره‌زنگي                        tambourine, timbrel, tabor
[موسيقي ] يكي از سازهاي خانوادة طبلهاي طوقه‌اي يك‌طرفه با بدنة چوبي كه در طوقة آن پولكهايي فلزي تعبيه شده ‌است كه با برخورد به هم و بدنة طوقه ايجاد صدا مي‌كنند


دخمه                                                                     dakhma
[باستان‌شناسي ] ساختاري دايره‌‌شكل كه بر اساس سنت زرتشتي اجساد مردگان را در آن رها مي‌كردند و پس از متلاشي شدن بافتهاي اجساد، استخوانها را در درون چاه مركزي آن مي‌ريختند


در تابوت                                                             coffin lid
[باستان‌شناسي ] بخشي از تابوت كه روي آن را مي‌پوشاند


درج  ?  درنهش


درجاخيز                                                            vertiplane
[هوايي ] هواگردي عمودپرواز با بال ثابت و بالچه‌هاي قدرتمند براي بلند كردن هواگرد بدون داشتن سرعت روبه‌جلو و با تغيير زاوية حركت ملخ‌شار


درجه‌بندي  سني                                         age gradation
[جنگل] درجه‌بندي درختان در رده‌هاي سني با تقريب يك سال يا چند سال


درجه‌هاي كم‌شنوايي          hearing impairment degrees,
 degrees of hearing loss
[? شنوايي‌شناسي] نظام درجه‌بندي شش‌گانه‌ براي تعيين شدت كم‌شنوايي


دُرج يادگاره                                                         reliquary
[باستان‌شناسي] ضريح يا جعبه يا تابوت‍ي قابل حمل كه بقاياي قديسان در آن نگهداري مي‌شود


درحركت                                                       making way
[دريايي] شناوري كه با نيروي محركه يا بر اثر لختي به جلو يا عقب يا پهلو حركت مي‌كند


درخت‌اقليم‌شناسي                           dendroclimatology
[جنگل] شاخه‌اي از درخت‌گاه‌شماري كه رابطة ميان تغييرات آب ‌و هوايي و حلقه‌هاي سالانه را بررسي مي‌كند تا بتوان از اين طريق به شرايط اقليمي گذشته پي برد


درخت‌بوم‌شناسي                                      dendroecology
[جنگل] شاخه‌اي از درخت‌گاه‌شماري كه روابط ميان الگوهاي حلقه‌هاي رشد سالانه و شاخصهاي بوم‌شناختي تأثيرگذار بر آنها را بررسي مي‌كند


درخت‌بين                                                           relascope
[جنگل] ابزاري دستي براي اندازه‌گيري قطر و ارتفاع و سطح مقطع درخت در ارتفاعات مختلف


درخت‌بين  ليزري                                        telerelascope,
 laser-relascope
[جنگل] درخت‌بين‍ي ـ كه به عدسي و تجهيزات ليزري مجهز است


درخت‌سنج                                                    dendrometer
[جنگل] 1. در مفهوم عام، هر ابزاري براي اندازه‌گيري و برآورد ابعاد درختان يا بينه‌ها 2. ابزاري براي اندازه‌گيري قطر درختان يا بينه‌ها


درخت‌سنج  نواري      band dendrometers, growth band
[جنگل] ابزاري نواري براي اندازه‌گيري و ثبت مداوم يا براي به ‌دست آوردن خوانشهاي دوره‌اي تغييرات قطر درخت


درخت‌شناسي                                                 dendrology
[جنگل] بخشي از علم جنگل‌داري كه به تشخيص و رده‌بندي سامانمند درختان مي‌پردازد
درخت  كمكي                                                       dummy
[جنگل] درختي كه از آن براي كمك به بر پا كردن دكل درختي در داربَري استفاده مي‌شود


درخت‌گاه‌شماري                                 dendrochronology
[جنگل] مطالعه و تحليل حلقه‌هاي رشد سالانة درختان و استفاده از آنها براي تعيين تغييرات اقليمي در دوره‌هاي گذشته و تحقيقات باستان‌شناختي
متـ . تحليل حلقة ‌درخت                       tree-ring analysis


درخت‌نگار                                                     dendrograph
[جنگل] ابزاري كه محيط ساقة درخت را به‌ طور مستمر ثبت مي‌كند


درخش اَبر                                                        cloud flash
[جَوّ] رخداد تخلية آذرخش در بين منطقة داراي بار مثبت و منطقة داراي بار منفي كه ممكن است هر دو منطقه در يك اَبر قرار داشته باشند
متـ . درخش اَبربه‌اَبر                        cloud-to-cloud flash


درخش اَبربه‌اَبر ?  درخش ‌اَبر


درخش اَبربه‌زمين
 cloud-to-ground flash, ground flash
[جَوّ] رخداد درخش آذرخش در بين زمين و يك مركز بار الكتريكي در اَبر


درخش درون‌اَبر                                       intracloud flash
[جَوّ] رخداد تخلية آذرخش در بين مركز داراي بار مثبت و مركز داراي بار منفي در درون يك اَبر


درداثر                                                        noci-influence
[پاية پزشكي ] اثر ناشي از آسيب يا جراحت يا درد


دردادراك                         nociception, nociperception,
 pain sense, algesia, algesthesia
[پاية پزشكي] توانايي احساس درد از طريق تحريك دردگيرنده


دردحفاظ                                                           nocifensor
[پاية پزشكي] ويژگي دستگاه اعصاب پوستي و غشاهاي مخاطي كه در معرض آسيب موضعي قرار دارند


دردگيرنده                                                        nociceptor
[پاية پزشكي] گيرندة دردي كه انواع صدمات، واردشده به بافتهاي بدن را دريافت مي‌كند


دردگيرندة  پوستي                         cutanous nociceptor
[پاية پزشكي] هر يك از انواع دردگيرنده‌هايي كه در پوست به محركها حساس هستند و شامل دو گونة دردگيرندة چندمحركي و دردگيرندة مكانيكي مي‌شود


دردگيرندة  چندمحركي              polymodal nociceptor,
 C-fiber nociceptor
[پاية پزشكي ] دردگيرنده‌اي در اعصاب بدون ميلين كه به محركهايي مانند گرما و مواد شيميايي و جابه‌جايي مكانيكي حساس است


دردگيرندة  مكانيكي                   mechanical nociceptor
[پاية پزشكي] دردگيرنده‌اي در اعصاب ميلين‌دار كه بيش از هر محركي به جابه‌جايي مكانيكي پوست حساس است
متـ . گيرندة مكانيكي آستانه‌بالا
 high-threshold mechanoreceptor


درراه                                                                  underway
[دريايي ] شناوري كه نه درلنگر باشد، نه به گِل نشسته و نه به جايي بسته شده باشد


دررفتگي طوقه                                          bead unseating
[تاير ] خارج شدن طوقه از محل خود
درستي  اطلاعات                          information accuracy,
 accuracy of information
[ كتابداري ] ميزان صحت اطلاعات


درشت‌بلور                                                        phenocryst
[زمين ] بلوري نسبتاً بزرگ و مشخص در سنگ


درگشت                                                     alteration,
 chromatic alteration
[موسيقي] بالا يا پايين بردن يك نغمه به اندازة نيم‌پرده با استفاده از علائم عَرَضي


درمان  سركوبگرانه                          suppressive therapy
[روان‌شناسي ] گونه‌اي از روان‌درماني كه سازوكارهاي دفاعي مُراجع را تقويت مي‌كند و بيشتر بر سركوب تجارب و احساسات تأكيد دارد


درمان  سطحي                                         surface therapy
[روان‌شناسي ] نوعي روان‌درماني كه به‌ جاي تمركز بر كشف و تحليل انگيزه‌هاي ناخودآگاه و زيربنايي، به كاهش فشارهاي رواني مُراجع و تعديل نگرشها و الگوهاي رفتاري او مي‌پردازد


درنهش                                                                 insertion
[ژن‌شناسي ] ورود يك توالي جديد به دِنا
متـ . درج


دروازة  ثبّات          fare-registering faregate, turnstile
[درون‌شهري ] دروازه‌اي كه كرايه‌هاي پرداخت‌شده را ثبت مي‌كند


درون‌انگل                                              endoparasite
[? ميكرب] انگل‍ي ـ كه در درون بدن ميزبان، در ياخته‌ها يا بافتها، زندگي مي‌كند


درون‌پوسه                                    heart rot, heart decay
[جنگل] هر نوع پوسيدگي كه به درون‌چوب محدود مي‌شود


درون‌تيرگي                                                        dark heart
[جنگل] سرخ، خاكستري يا آبي شدن درون چوب درختان پهن‌برگ كه لزوماً در نتيجة پوسيدگي نيست


درون‌چوب                                     heartwood, duramen,
  eart
[جنگل] بخش دروني و غيرزندة ساقة درخت كه به آن  استحكام بيشتري مي‌بخشد


درون‌چوب  كاذب                                             false-heart,
 false heartwood
[جنگل] چوبي كه تحت تأثير عوامل طبيعي مانند قارچ و يخ‌زدگي تغيير رنگ داده و شبيه به درون‌چوب شده باشد


درون‌چوب  يخ‌زاد                                         frost heart
[جنگل] نوعي درون‌چوب كاذب كه بر اثر يخبندان شديد به ‌وجود مي‌آيد و سبب ايجاد قسمتهاي رنگي در بخش مركزي ساقه مي‌شود


درون‌سياه                                                      black heart 1
[جنگل] درون‌چوب كاذب‍‍‍ي به رنگ مشكي يا قهوه‌اي تيره كه معمولاً از درون‌چوب قابل تشخيص نيست و عمدتاً در پهن‌برگان مشاهده مي‌شود


درون‌سياهي                                                  black heart 2
[جنگل] قهوه‌اي يا مشكي شدن قسمتهايي از درخت يا دار كه لزوماً در نتيجة پوسيدگي نيست


درون‌فكني                                                     introjection
[روان‌شناسي ] فرايندي كه ازطريق آن فرد موضوع را در خيال‌پردازيهاي خود از بيرون به درون مي‌آورد و آن را دروني مي‌سازد
درون‌نوكلئاز                                                 endonuclease
[ژن‌شناسي] زي‌مايه‌اي كه باعث شكسته شدن پيوندهاي نوكلئوتيدي در نواحي مياني نوكلئيك‌اسيد مي‌شود


درون‌نوكلئاز  ويژه‌بُر
 restriction endonuclease, REase,
 restriction nuclease
[ژن‌شناسي ] دسته‌اي از زي‌مايه‌ها كه دِنا را در جايگاههاي ويژه و در موقعيت منحصربه‌فرد بُرش مي‌دهند
متـ . آنزيم ويژه‌بُر، زي‌ماية ويژه‌‌بُر           restriction enzyme


دروني‌سازي                                               internalisation
[روان‌شناسي] فرايند اخذ رابطه‌اي عيني به درون روان (psyche)


درياچة بازمانده                                                  relict lake
[زمين ] درياچه‌اي در منطقه‌اي كه قبلاً دريا يا درياچة بزرگي بوده است


درياچة بيش‌پرورد                                      eutrophic lake
[محيط‌زيست] درياچه‌اي كم‌عمق با مواد مغذي بسيار كه موجب توليد جلبك و كمبود ماهي و اكسيژن محلول مي‌شود


درياچة تك‌آميختي                               monomictic lake
[محيط‌زيست] ويژگي درياچه‌‌اي نسبتاً عميق كه در آن سالي يك بار لايه‌بندي و چرخة آميختگي رخ مي‌دهد


درياچة خشك                                                       dry lake
[محيط‌زيست] محلي كه پيش‌تر درياچه بوده، ولي اكنون يا باتلاقي است يا به كلي خشك شده است


درياچة دوآميختي                                        dimictic lake
[محيط‌زيست] ويژگي درياچه‌اي كه معمولاً سالي دو بار در آن لايه‌بندي و چرخة آميختگي رخ مي‌دهد


درياچة روبه‌زوال                                      senescent lake,
 extinction lake
[محيط‌زيست] درياچة بيش‌پروردي كه براثر ازدياد گياهان و از دست دادن تدريجي و مستمر آب در حال تبديل شدن به باتلاق است


درياچة  كم‌پرورد                                   oligotrophic lake
[محيط‌زيست] درياچه‌اي عميق و صاف با مواد آلي و مغذي كم و اكسيژن محلول بسيار


درياچة  گدازه                                                      lava lake
[زمين ] درياچه‌اي از گدازة مذاب معمولاً بازالتي در دهانة آتشفشاني


درياچة  ميان‌پرورد                               mesotrophic lake
[محيط‌زيست] درياچه‌اي با مواد مغذي نه چندان كم كه از نظر گياهي و جانوري نسبتاً بارور است


دريافت روزانة پذيرفتني
    acceptable daily intake, ADI
[ تغذيه] مقدار مادة مغذي يا شيميايي كه مصرف روزانة آن در طول زندگي ظاهراً خطر قابل ملاحظه‌اي ندارد


دريافت‌سنجي مادة مغذي
 nutrient intake analysis, NIA
[ تغذيه] فرايندي كه در آن محتواي مواد مغذي از طريق سنجش ميزان دريافت مواد غذايي در يك دورة زماني معين ارزيابي مي‌شود


درياي  پُرجزيره                                            archipelago 1
[? اقيانوس‌شناسي ] دريايي كه جزاير زيادي در آن واقع است


دريايخ                                                                   sea ice 
[جَوّ] يخي كه از انجماد آب دريا به‌ وجود مي‌آيد و نقطة مقابل خشكي ‌يخ است
دست‌باز                                                   open string
[موسيقي ] هر يك از سيمهاي زه‌صداهاي زخمه‌اي يا كمانه‌اي در حالتي كه بدون پرده‌گيري (stopping) نواخته ‌شوند


دستمال  سفره                              napkin, table napkin,
 serviette
[گردشگري] تكه‌ پارچه‌اي مربع‌شكل براي محافظت از لباس مهمان و پاك كردن دهان در هنگام غذا خوردن


دسته‌گاز                                        power lever, throttle,
 thrust lever
[هوايي] اهرمي در اتاقك خلبان كه با آن مي‌توان دور يا توان موتور را تغيير داد


دشت  گدازه                                                       lava plain
[زمين ] زميني مسطح و وسيع كه بستر آن از توالي نسبتاً نازك جريان گدازه تشكيل شده و معمولاً بازالتي و ناشي از فوران شكافه‌اي است


دُش‌ خراب                                                          fail-hard 1
[درون‌شهري، ريلي، هوايي ] ويژگي جزئي از يك سامانه كه خرابي آن بلافاصله شرايطي گمراه‌كننده يا خطرناك ايجاد مي‌كند


دُش‌شكست                                                        fail hard 2
[درون‌شهري، ريلي، هوايي ] ويژگي قطعه يا جزئي از سازة اصلي يا هر گونه حامل بار بدون جانشين (unduplicated load path) كه شـكست آن فاجعه‌آميز است


دفاع غيرنظامي                                       civil defense
[نظامي ] مجموعة اقدامات غيرنظامي براي كاهش تلفات جاني و مالي ناشي از حملة دشمن


دفترك سفر                                       travel brochure
[ گردشگري ] نوشته‌اي چاپي كه در آن ويژگيهاي مقصد و خدمات مسافرتي و قيمت و شرايط ذخيرة جا به‌تفصيل شرح داده مي‌شود


دفن  كُلَش                                    stubble incorporation
[زراعت] زير خاك كردن كُلَش از طريق شخم


دكل 1                                                                     mast    
[دريايي ] تيركي عمودي يا كمي مايل كه در گذشته نقش تكيه‌گاه بادبان را داشته است، اما در كشتيهاي امروزي به‌عنوان پايه‌اي براي نصب آنتنهاي مخابراتي و رادار و پرچم و چراغهاي ناوبَري و جز آن به ‌كار مي‌رود


دكل 2                                                                          spar
[جنگل] تير چوبي يا فلزي كه تجهيزات بافه‌اي را براي اتصال به يكي از چند سامانة حمل‌ونقل بافه‌اي به آن مي‌بندند


دكل درختي                                                          spar-tree
[جنگل] درختي كه تجهيزات بافه‌اي را براي اتصال به يكي از چند سامانة حمل‌ونقل بافه‌اي به آن مي‌بندند


دكمه                                                            button 
[موسيقي] قطعة كوچكي در انتهاي سازهاي زهي مانند ويلن كه سيمها را به حالت كشيده نگه مي‌دارد


دكمة جوش                                                    weld nugget
[متالورژي ] منطقة جوش‌خوردة يك جوش مقاومتي نقطه‌اي


دگرجا                                                                 allopatric
[زراعت، گياهي] ويژگي گونه‌هاي گياهي كه در محيطهاي جغرافيايي مختلف مي‌رويند


دگرش                                                      variation 1
[موسيقي ] فن تغيير يك ايدة موسيقايي كه معمولاً پس از ظهور اولية آن ايده اعمال مي‌شود
دگرش  با  طرح  شكليِ ثابت
 formal-outline variation
[موسيقي ] نوعي دگرش كه در آن ساختار درون‌مايه و جمله‌بندي ثابت مي‌ماند


دگرش با  طرح لحنيِ ثابت
 melodic-outline variation
[موسيقي] نوعي دگرش كه در آن نماي كلي لحن ثابت باقي مي‌ماند


دگرش با لحن ثابت               constant-melody variation
[موسيقي ] نوعي دگرش كه در آن لحن ثابت باقي مي‌ماند و ديگر عوامل موسيقايي تغيير مي‌كند


دگرش با مشخصة ثابت               characteristic variation
[موسيقي ] نوعي دگرش كه در آن مشخصه‌هاي اصلي از جمله لحن و طرح لحني و هارموني (harmony) ثابت مي‌ماند


دگرش ترتيبي                                           serial variation
[موسيقي] نوعي دگرش مربوط به موسيقي ترتيبي كه در آن درون‌مايه معمولاً ثابت نگه داشته مي‌شود


دگرش فانتزي                                 fantasy variation
[موسيقي ] نوعي دگرش كه فقط عناصر اصلي خصوصاً انگاره‌هاي لحني درون‌مايه را در بر مي‌گيرد و سبب بسط آنها مي‌شود


دگرشكلي خوردگي‌زاد
 corrosion-induced deformation
[? خوردگي ] تغيير شكل صفحه‌هاي فلزي ديوار به‌ علت انبساط حاصل از خوردگي


دگرشكلي  نقشه  ?  و‌اپيچش نقشه


دگرفامينه                                              heterochromatin
[ژن‌شناسي ] بخشهايي از فامينه كه در مرحلة ميان‌چهر متراكم‌تر و رنگ‌پذيرترند


دگرفامينة  اختياري          facultative heterochromatin
[ژن‌شناسي] قطعه‌اي از دِنا كه بر اثر فشردگي تبديل به دگرفامينه‌اي مي‌شود كه از نظر رونويسي غيرفعال است


دگرفامينه‌اي شدن                        heterochromatization
[ژن‌شناسي] حالتي كه در آن هوفامينه بر اثر مجاورت با دگرفامينه، به دگرفامينه تبديل مي‌شود


دگرفامينة  نهادي            constitutive heterochromatin
[ژن‌شـناسي] دگرفامينه‌اي كه هميشه فشرده است و هيچگاه رونويسي نمي‌شود


دگركوك                                                   scordatura
[موسيقي ] كوك غيرمعمول سازهاي زهي


دگرگردان  واجدايش              segregation distorter, SD
[ژن‌شناسي] ژن يا عامل ديگري كه نسبت واجدايش دگره‌ها را بر هم مي‌زند


دگرگردي  واجدايش                    segregation distortion
[ژن‌شناسي ] بر هم ‌خوردن نسبت واجدايش دگره‌هاي ناجورتخم، كه معمولاً بر اثر ناهنجاريهاي كاستماني رخ مي‌دهد


دگره                                            variation 2, variant
[موسيقي ] نسخة تغيير‌يافتة يك ايدة موسيقايي بر مبناي تغييراتي كه در دگرش از آنها استفاده شده است


دل‌قرمزي                                                      red heart
[جنگل] قرمزي بارز درون‌چوب سوزني‌برگان و برخي پهن‌برگان كه عامل آن نوعي قارچ است
دما‌آمايي  ريزموجي                     microwave tempering
[ فنّاوري غذا] افزايش دماي گوشت منجمد با استفاده از ريزموج


دماآمايي  سردخانه‌اي                    cold room tempering
[ فنّاوري غذا] افزايش تدريجي دماي گوشت منجمد در بخشي از سردخانه‌ كه دماي آن بالاي صفر است


دُم‌اسب                                                         cauda equina
[پاية پزشكي] مجموعه‌رشته‌هاي عصبي كه از انتهاي مخروط نخاعي به پايين مي‌روند


دماوَردنما                                                  nepheloscope 2
[جَوّ] ابزار نشان‌دهندة تغييرات دما در زماني كه هوا به‌سرعت منبسط يا متراكم مي‌شود


دماي  پاياني    endpoint temperature  endpoint temp,
[ فنّاوري غذا] دمايي كه در آن عوامل بيماري‌زاي فراوردة غذايي، به‌خصوص گوشتي، از بين مي‌رود


دماي  خوددوام                        autogenous temperature
[محيط‌زيست] دماي تعادل در احتراق لجن كه در آن حرارت توليدي با اُفت حرارت برابر است و سبب مي‌شود كه احتراق به صورت خوددوام انجام ‌شود


دُم‌گير                                                                    sting    
[هوايي] پايه‌اي بلند و لوله‌مانند كه در تونل باد رو به جريان بالادست قرار دارد و مدل هواگرد با حداقل تزاحم (interference) بر روي آن نصب مي‌شود


دُم‌موشي                                                              Buddleja
[ گياهي ] سرده‌اي اغلب درختچه‌اي و گاهي درختي از دُم‌موشيان خزان‌دار و هميشه‌سبز با حدود 100 گونه كه ارتفاع بلندترين آنها به 30 متر مي‌رسد، اما ارتفاع بيشتر گونه‌هاي اين سرده به‌‌‌ندرت بيشتر از پنج متر است


دُم‌موشيان                                                     Loganiaceae
[ گياهي ] تيره‌اي از نعناسانان بالاروندة چوبي يا درختچه‌اي يا درختي با سيزده سرده و حدود 400 گونه كه عمدتاً بومي نواحي گرمسيري جهان هستند، گياهان اين تيره ضمائمي برگ‌مانند در قاعدة دمبرگ و گلهايي مجتمع در خوشه‌هاي انتهايي دارند؛ حلقة ‌گلبرگها از چهار تا پنج لَپ همپوش تشكيل شده است و ميوه‌هاي اين تيره يا پوشينه‌اي يا شفت آبدار است


دِنابسپاراز                                           DNA polymerase,
 DNA-dependent DNA polymerase,
 DNA nucleotidyl transferase
[ژن‌شناسي ] زي‌مايه‌اي كه يكي از رشته‌هاي مارپيچ دوگانة دِنا را الگوي ساخت دِناي تك‌رشته‌اي جديد قرار مي‌دهد


دِناز                     DNase, deoxyribonuclease, DNAse
[ژن‌شناسي] زي‌مايه‌اي كه پيوندهاي نوكلئوتيدي دِنا را مي‌شكند


دِنام  ?  دِناي مكمل


دِناي آميژه‌اي                                            chimeric DNA
[ژن‌شناسي] مولكول دِناي نوتركيب كه از دو يا چند توالي با خاستگاههاي ژني متفاوت حاصل شده است


دِناي حامل                                                     carrier DNA
[ژن‌شناسي ] دِناي غيراختصاصي كه براي آسان‌سازي رسوب‌دهي و دست‌ورزي (manipulation) دِناي هدف به كار مي‌رود


دِناي مكمل            copy DNA  complementary DNA,
[ژن‌شناسي ] دِناي تك‌زنجيره‌اي كه مكمل رشتة رِنا است
اختـ . دِنام                                                        cDNA 
دِناي  نارمزگذار                               non-coding DNA
[ژن‌شناسي] هر توالي دِنايي كه نه در رمزگذاري رِنا و نه در رمزگذاري پروتئين نقش دارد


دنده 1                                                                          lug
[تاير ] هر يك از آج‍هاي پهني كه در عرض رويه قرار دارند و توان كشانش (traction power) تاير را افزايش مي‌دهند


دنده 2                                                                     rib 3
[ فنّاوري غذا] بخشي از لاشه كه شامل دنده‌ها و ماهيچه‌هاي ميان آنهاست


دوبرگينه                                                               bifolium
[رياضي ] خمي در صفحه با معادلة 


دوبة  مخزني                                                      tank barge
[دريايي ] نوعي دوبة داراي مخزن كه از آن براي حمل كالاي مايع استفاده مي‌كنند


دوپايداري                                                  bistability
[شيمي ] توانايي يك سامانه براي حضور در دو حالت پايا پيش از رسيدن به يك حالت پايدار


دوخصلت‌مندي                                       amphoterism
[شيمي ] دارا بودن خاصيت واكنش‌‌دهي اسيدي و بازي


دوخصلت‌‌مندي پروتوني                             amphoprotism
[شيمي ] توانايي يك گونة شيميايي در دادن و گرفتن پروتون


دودساز                              smoke generator, generator
[هوايي] افزاره‌اي براي توليد دود قابل رؤيت در هواپيماهاي نمايشي يا تونل باد


دودكش  سفيد                                            white smoker
[? اقيانوس‌شناسي، زمين] مجرايي گرمابي و دودكش ‌مانند در بستر اقيانوسها كه آبهاي گرم سفيدرنگي با دماي 30 تا 350 درجة سلسيوس از آن بيرون مي‌آيد


دودكش  سياه                                              black smoker
[? اقيانوس‌شناسي، زمين ] مجرايي گرمابي و دودكش‌مانند در بستر اقيانوسها كه آب گرم سياه‌رنگي با دماي بيش از 350 درجة سلسيوس از آن بيرون مي‌آيد


دودوَك                                                             nystagmus
[? شنوايي‌شناسي] حركات غيرارادي و ضرب‌آهنگي و سريع چشمها كه ممكن است افقي يا عمودي يا چرخشي يا تركيبي از آنها باشد


دودوَك‌نگاري  تصويري
 videonystagmography, VNG
[? شنوايي‌شناسي ] آزمون بررسي عملكرد دهليز گوش دروني كه در آن حركات كاراندام‌شناختي چشم در خلال تحريك دستگاه دهليزي با استفاده از دوربينهاي فروسرخ مشاهده و ثبت مي‌شود


دوربين اَبر                                                  cloud camera
[جَوّ] دوربيني با طراحي ويژه كه در تهية تصوير از اَبر براي تعيين محل و نحوة جابه‌جايي اَبر و درصد پوشش آسمان از آن استفاده مي‌شود


دوربين تصويرسنجي              photogrammetric camera
[ نقشه‌برداري] دوربيني كه براي تصويرسنجي به كار مي‌رود


دوربين زميني                                      terrestrial camera
[ نـقشه‌برداري ] دوربيني كه براي عكسـبرداري از روي زمين طراحي شده است


دوربين  نقشه‌برداري ?  دوربين نقشه‌سازي
دوربين  نقشه‌سازي                               mapping camera
[ نقشه‌برداري] دوربيني كه براي عكسبرداري در نقشه‌سازي به كار مي‌رود
متـ . دوربين نقشه‌برداري                      surveying camera


دوربين هوايي                                              aerial camera
[نقشه‌برداري] دوربيني كه براي عكسبرداري در هواگرد طراحي شده است


دوره                                      rotation, tree-age rotation
[جنگل] فاصلة زماني ميان زادآوري تا رسيدن درختان به دار قابل‌برداشت


دورة ارتعاش                                      period of vibration
[فيزيك] مدت‌زمان لازم براي تحقق يك ارتعاش كامل


دورة اقتصاد مبنا                                 financial rotation,
 economic rotation
[جنگل] دوره‌اي كه در آن تعيين‌كنندة زمان برداشت يك عامل اقتصادي است كه لزوماً ارتباطي با معيارهاي فيزيكي رويشگاه ندارد


دورة تناوب كِشَند                                           tidal period
[? اقيانوس‌شناسي ] مدت‌زمان ميان دو فراكِشَند يا دو فروكِشَند متوالي
متـ . دورة  كِشَند


دورة توده‌مبنا                                     stand-age rotation
[جنگل] مجموع دوره به‌اضافة زمان تأخير در زادآوريِ (regeneration) توده


دورة حجم‌مبنا                                      physical rotation,
 technical rotation
[جـنگل] دوره‌اي كه در آن برداشت زماني صورت مي‌گيرد كه درختان به اندازه يا حجم معين و متناسب با معيارهاي كارخانه‌هاي چوب‌بُري رسيده باشند


دورة زيست‌مبنا                                 biological rotation
[جنگل] دوره‌اي كه در آن برداشت در هنگام مرگ درختان و قبل از پوسيدگي آنها انجام مي‌شود


دورة  شتاب                                      acceleration period
[? خوردگي ] دوره‌اي از كاواك‌زايي و فرسايش برخورد مايع كه پس از مرحلة شكل‌گيري فرا مي‌رسد و در آن سرعت فرسايش از مقادير نزديك به صفر تا بيشينه افزايش مي‌يابد


دورة  كِشَند  ?  دورة تناوب كِشَند


دوشاخة  همتاسازي                            replication fork
[ژن‌شناسي ] ساختاري دوشاخه كه بر اثر باز شدن دو رشتة دِناي در حال همتاسازي به وجود مي‌آيد


دوشنوي                                                            diplacusis,
 paracusis duplicate, double hearing
[? شنوايي‌شناسي ] نوعي پراشنوي كه در آن يك صدا به‌ صورت دو صدا شنيده مي‌شود


دوقطبيت                                                            bipolarity
[سياسي ] وضعيتي كه در آن جهان به دو قطب رقيب از كشورها به رهبري دو ابرقدرت متخاصم تقسيم مي‌شود


دوقلوي دگرشكلي         glide twin   deformation twin,
[زمين ] بلوري دوقلو كه در نتيجة دگرشكلي در بلور قبلي به وجود مي‌آيد


دوقلويي دگرشكلي                      deformation twinning
[زمين ] دوقلويي يك بلور كه در نتيجة لغزش به وجود آمده است


دوگانه‌گرايي                                                          dualism
[روان‌شناسي ] باور به اينكه ذهن و بدن دو قلمروِ مستقل با دو جوهر متمايزند كه با يكديگر تعامل دارند
دوگانه‌گويي                                                   doublespeak
[نظامي ] پنهان‌سازي مقصود واقعي در گفتار و نوشتار


دومحيط‌ دوست                                       amphiphilic,
 amphipathic
[شيمي] ويژگي ماده‌اي كه در مولكولهاي آن هر دو نوع گروه حلال‌دوست و حلال‌گريز وجود داشته باشد


ديپلماسي چندمسيره                 multi-track diplomacy
[سياسي] پيشبرد ديپلماسي به ‌صورت هم‌زمان و هماهنگ از چند مسير رسمي و غيررسمي، اما هماهنگ


ديپلماسي دومسيره                      twin-track diplomacy
[سياسي ] پيشبرد ديپلماسي به‌ صورت هم‌زمان و هماهنگ از دو مسير رسمي و غيررسمي


ديپلماسي مسير دو                 second track diplomacy,
 track two diplomacy,
 citizen diplomacy
[سياسي ] ديپلماسي‌اي كه از مجاري غيررسمي مانند سفر ورزشكاران و هنرمندان يا تبادل ‌نظر دانشگاهيان و انديشه‌وران دنبال مي‌شود


ديد                                                                        view    
[عمومي] جلوة بصري يك مكان يا گستره
متـ . چشم‌انداز، منظره
 
ديداري‌سازي  اطلاعات          information visualisation
[ كتابداري ] استفاده از توانمنديهاي مفهومي و شناختي انسان براي درك بهتر اطلاعات پيچيده و انتزاعي به كمك بازنمودهاي نگاشتاري


ديدبان                                    look-out man, look-out 1
[دريايي ] فردي كه ديدباني برعهدة اوست


ديدباني                                          look-out 2, look-outs
[دريايي ] استفاده از كلية وسايل و تجهيزات موجود اعم از ديداري و شنيداري براي پايش خطرات احتمالي در اطراف كشتي


ديرينه‌زلزله‌شناسي                               paleoseismology
[ژئوفيزيك] مطالعة زمين‌لرزه‌هاي پيش از تاريخ بر پاية شواهد زمين‌شناختي


ديم‌كاري                                                 dry farming,
 dryland farming, rainfed agriculture
[زراعت] كشت گياهان در نواحي خشك و نيمه‌خشك با استفاده از نزولات جوّي و بدون آبياري


ديواره                                                                   sidewall
[تاير ] بخشي از تاير كه بين شانه و طوقه قرار دارد



ذ


ذات‌گرا                                                                  nativist 
[روان‌شناسي ] فردي كه به ذات‌گرايي باور دارد


ذات‌گرايي                                                             nativism
[روان‌شناسي] نگرشي كه بر اساس آن ذهن ساختارهاي ذاتي معيني دارد و تجربه نقش محدودي در پديدآيي معرفت ايفا مي‌كند


ذرة  اَبر                                                        cloud particle
[جَوّ] هريك از اجزاي اصلي تشكيل‌دهندة اَبر


ذره‌باران  ? زيست‌باران
ر


رآكتور  فراگرمايي ?  واكنشگاه فراگرمايي


رآكتور  گرمايي ?  واكنشگاه گرمايي


رابطة  مبدأ ـ مقصد                                         source-sink
[زراعت، گياهي] رابطة ميان دو بخش يك سامانه يا دو اندام يك گياه در فرايند فتوسنتز (photosynthesis) كه در آن يك بخش در حكم توليدكننده، يعني مبدأ، عمل مي‌كند و بخش ديگر در حكم محل تجمع يا مصرف، يعني مقصد


راحتي  سفر                                                     ride quality
[درون‌شهري ] ميزان آسودگي و رضايتي كه مسافر در يك وسيلة نقلية در حال ‌حركت از لحاظ شدت و بسامد ارتعاش، تاب، غلت، تكان ناشي از تغيير آهنگ شتاب و جز آن احساس مي‌كند


رادار آشكارسازي اَبر                     cloud-detection radar
[جَوّ] راداري كه براي آشكارسازي ذرات اَبر و متمايز كردن آنها از ذرات بزرگتر تشكيل‌دهندة بارش طراحي شده است


رادار شناخت دوست از دشمن
  identification friend or foe
[نظامي ] سامانه‌اي الكترونيكي در مخابرات براي شناسايي كه به منظور فرمان و واپايش از طريق رادار طراحي شده است
اختـ . رشداد                                                           IFF


راستاي  بدن  ?  راستاي تدفين


راستاي تدفين   skeletal orientation  burial orientation,
[باستان‌شناسي ] راستاي قرار گرفتن جسد در هنگام تدفين
متـ . راستاي  بدن                                 body orientation


راستاي  گور                                          grave orientation
[باستان‌شناسي ] وضعيت چالة گور نسبت به چهار جهت اصلي


راستاي  نَساآوند                            container orientation
[باستان‌شناسي ] وضعيت تابوت يا خمره يا هر آنچه حاوي بقاياي جسد باشد نسبت به چهار جهت اصلي


راسته                                                                    sirloin  
[ فنّاوري غذا] بخشي از لاشة دام كه در دو طرف ستون فقرات پيشتر از بالاران قرار دارد


رافلزيا                                                                  Rafflesia
[ گياهي ] سرده‌اي انگلي از رافلزيائيان با پانزده تا نوزده گونه كه همگي بومي آسياي جنوب شرقي هستند؛ اين گياهان ساقه و ريشه و برگ واقعي ندارند و تنها بخش قابل رؤيت آنها در بيرون از بافت ميزبان، گلي درشت و پنج‌گلبرگي است كه در گونه‌هاي مختلف ممكن است بيش از 100 سانتي‌متر قطر و تا ده كيلوگرم وزن داشته باشد؛ بو و ظاهر اين گل مانند گوشتِ فاسد است كه موجب جمع شدن مگس به‌ دور آن و انتقال گرده از گلهاي نر به گلهاي ماده مي‌شود
? نام اين سرده و تيرة منسوب به آن از نام سِر توماس استمفورد رافلز (Sir Thomas Stamford Raffles) حاكم بريتانيايي سوماترا گرفته شده است.


رافلزيائيان                                                   Rafflesiaceae
[ گياهي ] تيره‌اي از مالپيگي‌سانان انگلي با سه سرده و حدود بيست گونه كه در شرق و جنوب شرقي آسيا مي‌رويند؛ اين گياهان ساقه و برگ و ريشه و هيچ‌گونه بافت فتوسنتزكننده (photosynthetic) ندارند و گلهاي آنها بر روي ريشه‌ها يا بخشهاي پاييني ساقة گياه ميزبان قرار دارد؛ برخي از اين گياهان انگل داخلي سرده‌اي از انگوريان هستند
ران                                                                        shank 2  
[ فنّاوري غذا] هر يك از اندامهاي حركتي پسين دام


رانة  گراني‌سنج                                      gravimeter drift,
 gravity-meter drift,
 drift of gravimeter
[ژئوفيزيك] تغيير تدريجي و ناخواسته در مقدار مرجعي كه بر اساس آن اندازه‌گيري گراني انجام مي‌شود


راهبرد  گردآوري  اطلاعات
 information gathering strategy
[كتابداري] رويكردها و فرايندهايي كه اطلاع‌جويان براي دسترسي اطلاعات به كار مي‌گيرند


راه عوارضي                                                           toll road
[درون‌شهري] راهي كه با پرداخت عوارض مي‌توان از آن عبور كرد


راهكنش                                                                tactics  
[نظامي] 1. نحوة به‌كارگيري نيروها در رزم 2. استفاده از حداكثر توان رزمي يگانها با آرايش و جابه‌جايي هماهنگ و منظم آنها در برابر دشمن


راهكنش‌شناس                                                      tactician
[نظامي] فردي كه متخصص جابه‌جايي نيروها و به‌كارگيري آنها در ميدان نبرد است


راهكنشي                                                              tactical 
[نظامي ] آنچه مربوط به به‌كارگيري نيروها در ميدان نبرد است


راه‌گون‌اَبرتاوه‌اي                                 vortex cloud street
[جَوّ] راه‌گون‌اَبري كه با تاوة غلتكي همراه است


راياختمان                                                 cybernome
[ژن‌شناسي] نظامي هماهنگ از ساختارها و كاركردهاي ثابت و متغير ياختة زنده


راياختمان‌شناسي                                    cybernomics
[ژن‌شناسي] مطالعة علمي راياختمان شامل دانشهاي ژنگان‌شناسي و رونوشتگان‌شناسي و پروتگان‌شناسي و دگرگشتگان‌شناسي (metabolomics)


رايزنش                                                                  caucus 
[سياسي] گردهمايي گروهي محدود، معمولاً اعضاي يك حزب سياسي، براي تعيين خط‌مشي يا راهبرد يا نامزد انتخابات


ربط اطلاعاتي                               information relevance
[كتابداري] چگونگي انطباق مجموعه‌اي از مدارك يا مدركي واحد با نياز اطلاعاتي كاربر


رجحان پرچم                                   flag discrimination,
 cargo preference
[دريايي] اولويتي كه يك دولت در جهت جذب كالا براي كشتيهايي كه تحت پرچم آن به ثبت رسيده‌اند قائل است، صرفنظر از ملاحظات تجاري حاكم بر حمل كالا


رَخ  انحلال  فشاري  ?  رَخ انحلالي


رَخ انحلالي                                          solution cleavage
[زمين ] رَخي كه با رگه‌هاي بازماندة انحلال‌ناپذير يا سوگيري ترجيحي دانه‌هاي طويل يا ورقه‌هاي ميكا مشخص مي‌شود
متـ . رَخ انحلال فشاري          pressure solution cleavage


رخداد  آلودگي  هوا                        air pollution episode
[محيط‌زيست] افزايش نامعمول غلظت آلاينده‌هاي هوا در يك دورة زماني كه ممكن است موجب بيماري يا مرگ شود
رَخ  سنگِ  لوحي                                        slaty cleavage
[زمين ] رَخي كه در آن حوزه‌هاي كشيده‌اي از انبوهه‌هاي كوارتز يا فلدسپار با لايه‌هايي از ميكا از هم جدا مي‌شوند


رَخ  فاصله‌دار                                          spaced cleavage
[زمين ] رَخي با حوزه‌هاي مشخص يا سطوحي كه با نواحي فاقد رَخ از هم جدا مي‌شوند


رَخ  قاعده‌اي                                              basal cleavage
[زمين] رَخي كانيايي به موازات صفحة قاعده‌اي


رَخ  كنگره‌اي                                  crenulation cleavage
[زمين] رَخي ناشي از سوگيري ترجيحي لايه‌هاي سنگ يا دانه‌هاي كاني كه بر اثر چين‌خوردگي ريزمقياس به ‌وجود مي‌آيد


رَخ  مدادي                                               pencil cleavage
[زمين] رَخي كه باعث شكسته شدن سنگ به‌ صورت قطعات دراز و كشيده، شبيه به مداد، مي‌شود
متـ . ساختار مدادي                                pencil structure


رُخ‌نما                                                           profile 1
[?پروتگان‌شناسي] خلاصه يا تحليلي سامان‌يافته از داده‌ها، اغلب به ‌صورت نـمودار يا جدول، كه صفات و مشخصه‌هاي بارز آنها را نشان مي‌دهد


رُخ‌نمانگاري                                                  profiling
[? پروتگان‌شناسي] تهية يا ترسيم رُخ‌نما


رُخ‌نمانگاري  پروتگان                       proteomic profiling
[? پروتگان‌شناسي] استفاده از برچسبهاي شيميايي براي گروههايي فعال از پروتئين‌ها در مخلوطهاي پيچيده و نيز تشخيص نقش كاركردي اين گروهها


رُخ‌نمانگاري پروتئين                              protein profiling
[? پروتگان‌شناسي] تهية فهرست كاملي از پروتئينها و پپتيدهاي يك سامانة زيستي در زماني معين


رُخ‌نماي پروتئين                                   protein profile
[? پروتگان‌شناسي] مجموعة كاملي از پپتيدها و پروتئينهاي يك نمونة خاص كه در رُخ‌نمانگاري پروتئين بازنمايي مي‌شود


ردة قطري                                                   diameter class
[جنگل] بازه‌اي كه دامنه‌اي از قطرهاي ساقة درختان براي طبقه‌بندي و بهره‌برداري در آن قرار مي‌گيرد


ردة مزدوجي                                            conjugacy class
[رياضي] مجموعة همة اعضايي از يك گروه كه با عضو مفروضي از گروه مزدوج‌اند


رژيم  گياه‌پايه                                         plant-based diet
[تغذيه] برنامه‌اي غذايي كه در آن بخش اعظم انرژي و مواد مغذي با غذاهاي گياهي تأمين مي‌شود


رُس آهكي                                                calcareous clay
[زمين] رُسي حاوي مقدار قابل ‌توجهي كلسيم‌كربنات


رسا  ? رسانش استخواني


رساسازي اطلاعات                  information articulation,
 articulation of information
[كتابداري] شيوة عرضـة اطلاعات به‌ گونه‌اي كه كاربر بتواند به‌راحتي به آن دست يابد يا آن را درك كند


رسانش استخواني                                  bone conduction
[? شنوايي‌شناسي ] انتقال صدا به حلزون از راه ارتعاش جمجمه
اختـ . رسا                                                           BC
رسانش استخواني مطلق
       absolute bone conduction
[? شنوايي‌شناسي] رسانش استخواني در وضعيتي كه مجراي شنوايي دو گوش كاملاً مسدود است
اختـ . رساي مطلق                                       absolute BC


رسانش استخواني نسبي        relative bone conduction
[? شنوايي‌شناسي] رسانش استخواني در وضعيتي كه مجراي شنوايي دو گوش كاملاً مسدود نيست
اختـ . رساي نسبي                                        relative BC


رسانش  هوايي                                           air conduction
[? شنوايي‌شناسي] انتقال صدا به گوش دروني از طريق مجراي شنوايي و گوش مياني
اختـ . رسه                                                             AC


رسانندگي بي‌تقارن             asymmetrical conductivity
[فيزيك] تغيير رسانندگي در سطح مقطع جسم رسانايي كه نسبت به محور تقارن يكنواخت نيست


رسانندگي  يكسويه                    unilateral conductivity
[فيزيك] ويژگي آرماني هر جزء مداري كه جريان را فقط در يك جهت هدايت مي‌كند


رساي  مطلق ?  رسانش استخواني مطلق


رساي  نسبي ?  رسانش استخواني نسبي


رسوب آب‌سو                                       waterside deposit
[? خوردگي] نمك و رسوب سختي كه در سطوح داخلي ديگهاي بخار و برجهاي خنك‌كننده بر اثر آب و محصولات خوردگي و نهشته‌هاي عمليات شيميايي، مانند پخش‌كننده‌ها و بازدارنده‌هاي موجود در آن ايجاد مي‌شود
متـ . رسوب سمت آب


رسوب آتش‌سو                                        fireside deposit
[? خوردگي] رسوب بالقوه خورندة حاصل از احتراق سوختهايي كه سرباره توليد مي‌كنند
متـ . رسوب  سمت  آتش


رسوب زيست‌زاد                            biogenous sediment,
 biogenic sediment
[? اقيانوس‌شناسي، زمين] رسوباتي كه گياهان يا جانوراني مانند آبسنگهاي مرجاني يا پوستة صدفها يا اسكلت دياتومه‌ها (Diatoms) يا شعاعيان (Radiolaria) يا روزن‌داران (Forami-nifera) يا كوكوليتوفورها (Coccolithophora) ايجاد مي‌كنند


رسوب  سمت آب  ?  رسوب آب‌سو


رسوب سمت آتش  ?  رسوب آتش‌سو


رسوب سنگ‌زاد                            lithogenous sediment
[? اقيانوس‌شناسي، زمين] رسوباتي متشكل از تركيبات معدني كه در نتيجة هوازدگي صخره‌ها ايجاد مي‌شوند


رسوب كيهان‌زاد                       cosmogenous sediment,
 cosmic sediment
[? اقيانوس‌شناسي، زمين] رسوبات حاصل از ته‌نشيني غبارهاي كيهاني يا ذرات ريز شخانه‌اي در محيطهاي رسوبي


رسه  ? رسانش هوايي


رسيد  مستقيم                                              direct arrival
[ژئوفيزيك] انرژي ثبت‌شدة موجي كه مسير بين چشمه و گيرنده را به‌ طور مستقيم يا كمي مايل، بدون بازتاب و شكست، طي مي‌كند
رسيدن پنير                                             cheese ripening
[فنّاوري غذا] فرايندي كه در طي آن طعم و بافت پنير به حد مطلوب مي‌رسد


رسيده‌چوب                                                    adult wood,
 mature wood, outer wood
[جنگل] همة بافت چوبي بيرون هستة جوان‌چوب كه در آن ياخته‌ها از نظر ابعاد و ساختار كاملاً تكامل يافته‌اند


رسيده‌سازي گوشت                                         meat aging
[فنّاوري غذا] فرايندي كه در آن با آويختن لاشه، گوشت ترد مي‌شود و عطر و طعم آن بهبود مي‌يابد


رشتة الگو  ? رشتة نارمزگذار


رشتة  بامعنا  ?  رشتة رمزگذار


رشتة پادرمزگذار  ? رشتة نارمزگذار


رشتة پادمعنا  ? رشتة نارمزگذار


رشتة پيرو                                           lagging strand
[ژن‌شناسي] رشته‌اي از دِنا كه به ‌طور گسسته به دنبال همتاسازي رشتة پيشرو ساخته مي‌شود


رشتة پيشرو                                        leading strand
[ژن‌شناسي] رشته‌اي از دِنا كه در فرايند همتاسازي به ‌طور پيوسته در?5 به ?3 ساخته مي‌شود


رشتة رمزگذار                                      coding strand,
 non-transcribed strand
[ژن‌شناسي ] رشته‌اي از مارپيچ دِنا كه توالي آن مشابه توالي رِناپ ژن مربوط است
متـ . رشتة  بامعنا                                        sense strand
      رشتة  مثبت                                          plus strand
      رشتة  ناالگو                             non template strand


رشته‌ماند                                                     sloven, beard
[جنگل] زوائد بخش قطع‌شدة تنة درخت كه به صورت رشته‌هايي بر روي كُنده يا در انتهاي گِرده‌بينه به چشم مي‌خورد


رشتة  مثبت  ?  رشتة رمزگذار


رشتة  منفي  ?  رشتة نارمزگذار


رشتة  ناالگو  ?  رشتة رمزگذار


رشتة نارمزگذار                             non-coding strand,
 transcribed strand
[ژن‌شناسي] رشته‌اي از مارپيچ دوگانة دِنا كه رمزگذار نيست و مكمل رشتة رمزگذار است
متـ . رشتة  الگو                                     template strand
      رشتة  پادرمزگذار                          anticoding strand
      رشتة  پادمعنا                                 antisense strand
      رشتة  منفي                                             minus strand


رشداد ? رادار شناخت دوست از دشمن


رشدمايه                                                              substrate
[محيط‌زيست] هر ماده‌اي كه نياز غذايي و بستر زيستِ ريزاندامگانها را فراهم كند


رشك                                                                     envy    
[روان‌شناسي ] هيجان منفي و ناشي از ناخشنودي و انزجار حاصل از مشاهدة پيشرفت و موفقيت ديگري
رشك  قضيب                                                   penis envy
[روان‌شناسي ] اشتياق مادينه براي تملك اندام جنسي نرينه


رصدخانة  ام.ام.تي.           MMT Observatory, MMTO
[? نجوم رصدي] رصدخانه‌اي كه مؤسسة اسميت ‌سونين و دانشگاه آريزونا آن را به ‌طـور مشترك اداره مي‌كنند و تلسكوپ ام.ام.تي. 5/6 متري در آن قرار دارد


رفتار اطلاعاتي                    information behaviour, IB
[ كتابداري] كنش انسان در مواجهه با منابع و مجراهاي اطلاعاتي


رفتار سلامت‌محور                                 health behaviour
[علوم سلامت] رفتارهايي كه فرد براي به ‌دست ‌آوردن يا حفظ يا بازيابي سلامت و پيشگيري از بيماري انجام مي‌دهد


رفتار كاربري اطلاعات          information use behaviour
[كتابداري] كنش عيني يا ذهني حاصل از پيوند اطلاعات كسب‌شده و دانش فرد


رفتگي اصطكاكي                        fretting   fretting wear,
 [? خوردگي] نوعي رفتگي بر اثر حركت ارتعاشي يا نوساني با دامنة محدود كه حاصل آن جدا شدن ذرات بسيار ريز از سطح تماس است


رفتگي  خستگي                                            fatigue wear
[? خوردگي] رفتگي سطح يك قطعه بر اثر شكست حاصل از خستگي ماده


رفتگي  سايشي                                           abrasive wear
[? خوردگي] تخريب مكانيكي سطح ماده بر اثر حركت نسبي آن در تماس با سطحي ديگر يا در تماس با ذرات جامد


رفتگي  فرسايشي                                         erosive wear
[? خوردگي] نوعي رفتگي در جدارة داخلي تجهيزات انتقال شاره‌ها كه بر اثر برخورد ذرات جامد يا فرسايش دوغابي يا برخورد قطركهاي مايع يا فرسايش كاواكي پديد مي‌آيد


رقص  محوري  ?  ناوش


رگبار خاكستر  ?  ريزش ‌خاكستر


رگه                                                              stratum
[باستان‌شناسي] نهشتة منفرد همگون و همجنس و همرنگ باستاني كه در لايه‌نگاري قابل مشاهده باشد


رگه‌گان  اَبر                                                   cloud streaks
[جَوّ] انبوهه‌هايي از اَبر كه در امتداد مسيرهاي باريك، مستقيم يا خميده، قرار گرفته باشند


رمزة  آغازش                                          initiation codon,
 start codon, initiator codon
[ژن‌شناسي] رمزه‌اي در رِناپ كه در جريان ترجمه، نخستين آمينواسيد پروتئين درحال‌ساخت را تعيين مي‌كند
متـ . آغازگر2                                                                             initiator 2
      آغازگاه  ترجمه                        translation initiation
 site


رِنابسپاراز                                            RNA polymerase,
 DNA-dependent RNA polymerase
[ژن‌شناسي] زي‌مايه‌اي كه رشتة پادمعناي مارپيچ دوگانة دِنا را الگوي ساخت رِناي تك‌رشته‌اي قرار مي‌دهد
متـ . رونوشتاز                                            transcriptase


رِناتك  ?  رِناي تداخلگر كوچك


رِناخاموشي  ?  تداخل رِنايي
رِناز                                                 RNase, ribonuclease
[ژن‌شناسي] زي‌مايه‌اي كه پيوندهاي نوكلئوتيدي رِنا را مي‌شكند


رِنام  ?  رِناي پادمعنا


رِناي بازدارندة  كوچك ? رِناي تداخلگر كوچك


رِناي پادمعنا                              antisense RNA, aRNA,
 asRNA
[ژن‌شناسي] مولكول تك‌رشته‌اي رِنا كه توالي نوكلئوتيدي آن مكمل توالي نوكلئوتيدي رِناي بامعنا يا رِناي پيك است
متـ . رِناي  مكمل                         complementary RNA
اختـ . رِنام                                                        cRNA  


رِناي تداخلگر  كوچك                  mall interfering RNA
[ژن‌شناسي ] رِناي كوچك 21 تا 22 نوكلئوتيدي كه در تجزيه و منع رونويسي رِنا نقش دارد
اختـ . رِناتك                                                     siRNA 
متـ . رِناي بازدارندة كوچك             small inhibitory RNA


رِناي  مكمل  ?  رِناي پادمعنا


رنگدانة  گوشت  عمل‌آمدة پخته
 cooked cured-meat pigment
[فنّاوري غذا] رنگدانة حاصل از گلبولهاي قرمز خون دام كه از فراورده‌هاي جانبي هر مجتمع كشتارگاهي است
اختـ . رنگوپخت                                                 CCMP 


رنگ‌رفتگي                                                          chlorosis
[محيط‌زيست] بي‌رنگ‌شدگي اندامهاي سبز گياهان بر اثر بيماري يا كمبود مواد غذايي يا تأثير آلاينده‌هاي هوا


رنگوپخت ?  رنگدانة گوشت عمل‌آمدة پخته


روال جوش                                               weld procedure
[متالورژي] سامانة كامل جوشكاري شامل متغيرهاي عمده‌اي مانند مواد و هندسة اتصال و تنظيم و راه انداختن تجهيزات و تنظيم جريان گاز يا برق و دماهاي مراحل مختلف


روال خروج                                check-out procedure
[ گردشگري] تشريفاتي كه در زمان خروج مهمان انجام مي‌شود


روال ورود                                    check-in procedure
[ گردشگري] تشريفاتي كه در زمان ورود مهمان انجام مي‌شود


روان‌پويه‌                                             psychodynamics 1
[روان‌شناسي] الگوي نيروهاي برانگيزندة خودآگاه يا ناخودآگاه كه منجر به رخداد يا حالت روان‌شناختي خاصي مي‌شود


روان‌پويه‌شناسي                                  psychodynamics 2
[روان‌شناسي] هر ديدگاهي كه بر جنبه‌هاي تحول و تغيير و تعامل فرايندهاي ذهني و هيجاني و انگيزشها و سائقها تأكيد داشته باشد


روان‌درماني روان‌كاوانه
 psychoanalytic psychotherapy
[روان‌شـناسي] درمـان بـه روش روان‌كـاوي سنـتي يـا يكـي از گـونه‌هـاي خـاص آن نظـير روان‌ درمانـيِ روان ‌پويشـي (psychodynamic psychotherapy)


روان‌شناسي  تحليلي
                     analytic psychology
[روان‌شناسي ] شيوه‌اي از مطالعه و تفسير روان و اختلالهاي آن بر اساس ارزشهاي فلسفي و نمادها و تصاوير ازلي (primordial) و سائق خودكامرواسازي (self fulfillment) كه كارل يونگ آن را پايه‌گذاري كرده است
روان‌شناسي  ژرفا‌نگر                           depth psychology
[روان‌شناسي ] رويكردي عمومي در روان‌شناسي و روان‌درماني كه منشأ آشفتگيها و هيجانات را در فرايندهاي ذهني ناخودآگاه جستجو مي‌كند


روان‌كاو                                      psychoanalyst, analyst
[روان‌شناسي] درمانگري كه آموزشهاي نظري و عملي روان‌كاوي را ديده است و از فنون روان‌كاوي در درمان اختلالات رواني بهره مي‌برد


روان‌كاوانه                                                 psychoanalytic
[روان‌شناسي] ويژگي آنچه مبتني بر رويكرد روان‌كاوي است


روان‌كاو  غيرپزشك                                          lay analyst
[روان‌شناسي] فرد آموزش‌ديده‌اي كه در حوزة روان‌كاوي غيرپزشكي فعاليت مي‌كند و پزشك نيست


روان‌كاوي                                                 psychoanalysis
[روان‌شناسي] رويكردي به ذهن و اختلالهاي رواني و نحوة درمان آنها با اين فرض اساسي كه بيشتر فعاليتهاي ذهني و پردازش آنها در ضمير ناخودآگاه رخ مي‌دهد


روان‌كاوي  ادبيات                      literary psychoanalysis
[روان‌شناسي] كاربرد روان‌كاوي در تفسير متون ادبي


روان‌كاوي  با  نظارت
 control analysis, supervised analysis,
 supervisory analysis
[روان‌شناسي] درمان روان‌كاوانه‌اي كه كارآموز با نظارت و راهنمايي روان‌كاو مجرب انجام مي‌دهد


روان‌كاوي  سنتي                   orthodox psychoanalysis,
 classical psychoanalysis
[روان‌شناسي] درمان روان‌كاوانه‌اي كه بي‌هيچ جرح و تعديلي به راهكارهاي بنيادين زيگموند فرويد پايبند است


روان‌كاوي  غيرپزشكي                                    lay analysis
[روان‌شناسي] درمان روان‌كاوانه‌اي كه فرد غيرپزشكي انجام مي‌دهد كه در حوزة نظري و عمليِ روان‌كاوي آموزش ديده است


روان‌كاوي كاربردي                     applied psychoanalysis
[روان‌شناسي ] به‌‌كارگيري اصول روان‌كاوي در حوزه‌هايي غير از حوزة باليني مانند ادبيات و هنر و دين


روان‌كاوي كودك                                         child analysis
[روان‌شناسي ] استفاده از اصول روان‌كاوي براي درمان كودكان


روان‌كاوي  مستقيم                       direct psychoanalysis
[روان‌شناسي] استفاده از فنون جرح‌وتعديل‌شدة روان‌كاوي براي ارتباط مستقيم با ضمير ناخودآگاه بيمار روان‌پريش


روان‌كاوي  ناسنجيده                       wild psychoanalysis
[روان‌شناسي] نوعي روان‌كاوي مبتني بر برداشت سطحي و شتابزده كه از روشها و فنون اصلي روان‌كاوي فاصله مي‌گيرد و به اندرزدهي مستقيم به بيمار و تفسير رفتار او، پيش از آنكه براي شنيدن آنها آمادگي داشته‌باشد، مي‌پردازد


روان‌نژندي انتقال                         transference neurosis
[روان‌شناسي] در روان‌كاوي، واكنشهاي روان‌نژندانه‌اي كه فرايند انتقال آنها را ايجاد مي‌كند اما ناشي از احيا و تجربة مجدد تعارضها و ضربه‌هاي رواني (trauma) در دوران كودكي بيمار هستند


روتختي                                          bedspread, bedcover
[ گردشگري] پارچه‌اي غالباً طرح‌دار كه بر روي تخت مي‌اندازند


روت‌سازي داغ                                              hot stripping
[? خوردگي ] برداشتن و زدودن لاية رنگ با فرايندي شيميايي كه معمولاً در آن از محلول قليايي داغ استفاده مي‌شود
روت‌سازي سرد                                          cold stripping
[? خوردگي] برداشتن و زدودن لاية رنگ غالباً به روش غوطه‌وري در دماي محيط


روجوش                                    weld face, face of weld
[متالورژي] سطح آخرين مادة جوشي كه بر روي قطعه مي‌نشيند


روريز                                                                  dressing 1
[فنّاوري غذا] مخلوط روان مواد غذايي و طعم‌دهنده كه براي تزيين و خوش‌طعم‌ كردن بر روي غذا مي‌ريزند


روريزي                                                               dressing 2
[فنّاوري غذا] افزودن روريز بر روي غذا براي تزيين و خوش‌طعم‌ كردن آن


روز  اَبري                                                          cloudy day
[جَوّ] روزي كه در بيشتر ساعات آن بيش از 75 درصد آسمان از اَبرهاي كدر پوشيده شده است


روزاك ? روزدريافت برآوردي ايمن و كافي


روزدريافت برآوردي ايمن و كافي
 estimated safe and adequate daily
 dietary intakes
[تغذيه] مقدار دريافت توصيه‌شده براي آن دسته از مواد مغذي كه اطلاعات كافي براي تدوين «رواداشت رژيمي توصيه‌شدة» آنها وجود ندارد
اختـ . روزاك                                                  ESADDIs


روز قمري  ?  روز كِشَندي


روز كِشَندي                                                        tidal day
[? اقيانوس‌شناسي، نقشه‌برداري] فاصلة زماني ميان دو عبور متوالي ماه از يك نصف‌النهار
متـ . روز قمري                                                lunar day


روزميني                                                                epigeal 
[زراعت] ويژگي گياهي كه در هنگام جوانه زدن بذر لپه‌هاي آن در بالاي سطح خاك قرار مي‌گيرد


روزنه                                                          loophole
[نظامي] منفذ يا شكافي باريك در ديوار سنگر كه از آن تيراندازي مي‌كنند


روزهاي خارج از اجاره                                  off-hire days
[دريايي] تعداد روزهايي كه كشتي در وضعيت خارج از اجاره است


روز يخي                                                                ice day
[جَوّ] در اقليم‌شناسي، روزي كه بيشينة دماي هوا در ابزارپوش به بيش از صفر درجة سلسيوس نمي‌رسد


روساخت رويه                                     top cap, tread cap,
 toe cap
[تاير] لاية فوقاني و نقش‌دار رويه


روش تدفين                                         mortuary practice
[باستان‌شناسي] شيوة عملي اجراي آداب و رسوم تدفين درگذشتگان در يك جامعه


روش واپايي                                              control method
[جنگل] رويكردي در مديريت جنگل بر پاية مجموعه‌اي از آماربرداري‍هاي صد‌درصد يا نمونه‌اي از موجودي سر پا براي واپايي مستمر روند پراكنش قطري درختان


روغن  طوقه                                bead butter, bead lube
[تاير] ليزانة (lubricant) لازم براي جلوگيري از صدمه ديدن تاير و جااندازي آسان آن بر روي رينگ (rim)
روگاه                                            fairway, mid-channel
[دريايي] بخشي از آبهاي ناوش‌پذير در رودخانه‌ها و بين بنادر و ورودي بنادر كه علامت‌گذاري شده است


روناس                                                                    Rubia  
[ گياهي ] سرده‌اي از روناسيان علفي و نيمه‌درختچه‌اي چندسالة خزنده يا بالارونده با حدود 60 گونه كه بومي افريقا و نواحي معتدل آسيا و امريكا هستند؛ گلهاي كوچك آنها پنج گلبرگ به رنگ زرد كم‌رنگ دارد و گل‌آذين‌شان خوشه‌اي متراكم است؛ از ريشة اين گياهان رنگ سرخ تهيه مي‌كنند


روناسيان                                                           Rubiaceae
[گياهي] تيره‌اي از گل‌سپاسي‌سانان غالباً درختچه‌اي و گاهي درختي يا بالارونده يا علفي با حدود 600 سرده و 6000 گونه كه در مناطق گرم مرطوب بالاترين تنوع را دارند؛ آرايش برگها معمولاً متقابل با ظاهري فراهم است و گلهايشان معمولاً دوجنسي و جام و كاسة آنها چهار تا پنج لَپي است و چهار تا پنج پرچم و دو برچه دارند


رونوشتاز  ?  رِنابسپاراز


رونوشت‌تن                                       transcriptosome
[ژن‌شناسي] همتافتي از پروتئينها كه در رونويسي يك ژن نقش فعال دارد


رونوشتگان                                          transcriptome
[ژن‌شـناسي] مجموعة رونوشتـهاي مربوط به ژنهاي بـيان‌شدة يك ژنگان
متـ . ژنگان بيان‌شده                           expressed genome


رونوشتگان‌شناسي                              transcriptomics
[ژن‌شناسي] مجموعة روشهايي كه در تجزيه و تحليل رونوشتگان ياخته و برخي اندامكهاي دروني آن به كار مي‌رود


روي نقشه                                                            map face
[نقشه‌برداري] سويي از برگ نقشه كه نقشه بر روي آن چاپ شده است


رويكرد  بازساختي ـ واپسرو
 regressive-reconstructive approach
[روان‌شناسي] روشي در روان‌درماني كه در آن مُراجع تشويق مي‌شود تا موقعيتهاي هيجاني شديد ضربه‌زا را كه در مراحل پيشين زندگاني رخ داده است دوباره تجربه كند


رويه                                                                       tread 1   
[تاير] بيروني‌ترين بخش تاير، شامل آج و بستر آن، كه با سطح جاده تماس دارد


رياضت‌طلبي                                                      asceticism
[روان‌شناسي] خصوصيتي در فرد يا شيوة زندگي او مبتني بر خودداري و چشم‌‌پوشي از لذت و انجام دادن فعاليتهايي مانند روزه گرفتن و سكوت و انزواجويي و كَف‌ّنفس بدني


ريز                                           tremolo, tremolando
[موسيقي] تكرار سريع و ممتد يك نغمه و گاه دو نغمه


ريزآراية پروتئين  ? تراشة پروتئين


ريزبلور                                                          microcrystal
[زمين] بلوري كه ماهيت بلورين آن فقط در زير ريزبين/ ميكروسكوپ قابل تشخيص است


ريزبين  فراصوتي                         ultrasonic microscope
[فيزيك] نوعي ريزبين/ ميكروسكوپ كه با استفاده از امواج فراصوتي كار مي‌كند
متـ . ميكروسكوپ  فراصوتي
ريزش ‌خاكستر                                                       ash fall
[زمين] ريزش خاكستر هوابُرد از ابر فوراني
متـ . رگبار خاكستر                                        ash shower


ريزگان                                                    microflora,
 normal microbial flora, flora
[? ميكرب] در ميكرب‌شناسي، مجموعة ريزاندامگانهايي كه به‌ طور طبيعي در محيط يا محل خاصي وجود دارند
متـ . ريزگان طبيعي                                     normal flora


ريزگان طبيعي  ? ريزگان


ريزگان  گذرا                                        transient flora
[? ميكرب] ريزگان غيربيماري‌زا يا بالقوه بيماري‌زايي كه مدت كوتاهي در بدن ساكن مي‌شود


ريزگان  مقيم                                        resident flora,
 commensal flora
[? ميكرب] ريزگان‍ي كه در يك مقطع سني و براي مدتي طولاني در اندامي مانند روده يافت مي‌شود


ريشة  چوبي                                                    woody root
[جنگل] ريشه‌اي كه حاوي بافت چوبي ثانويه است


ريشه‌سطحي                                             shallow-rooted
[جنگل، زراعت] ويژگي گياهي كه همه يا بخش عمدة ريشه‌هاي آن نزديك به سطح خاك رشد ‌كند


ريشه‌عمقي                                                     deep-rooted
[جنگل، زراعت] ويژگي گياهي كه ريشه‌هاي آن در اعماق خاك رشد مي‌كند


ريل اصطكاكي                                                  friction rail
[ريلي] ريلي متفاوت با ريل حركتي كه در سرعت‌گيرها به كار مي‌رود و با اعمال نيرويي معين به دو طرف چرخهاي خط‌نورد، سرعت آنها را در تپة تنظيم كاهش مي‌دهد


ريل‌بندبُر                                                tie saw, tie shear
[ريلي ] ماشيني براي كار در خط مجهز به تيغه‌هاي اره‌مانند يا ابزار برش كه با آن ريل‌بند را به سه بخش تقسيم مي‌كنند تا به‌آساني بتوان آنها را از زير خط بيرون كشيد
متـ . تراورس‌بُر


ريل‌بند پل                               bridge tie, bridge timber
[ريلـي] ريل‌بنـدي چـوبي كـه در ابـعادي بـزرگـتر از معـمول تهـيه مي‌شود تـا بتـوان از آن بر روي پلـهاي داراي عرشـة بـاز استفاده كرد
متـ . تراورس پل


ريل‌بند تاب‌خورده                                             warped tie
[ريلي] ريل‌بندي چوبي كه بر اثر تر و خشك شدن تغيير شكل يافته است
متـ . تراورس تاب‌خورده


ريل‌بند تركيبي                                            composite tie
[ريلي] ريل‌بندي ساخته‌شده از مصالح گوناگون كه با ماده‌اي چسبناك به هم متصل شده‌اند
متـ . تراورس تركيبي


ريل‌بند تيشه‌اي                                                    adzed tie
[ريلي] ريل‌بندي چوبي كه در محل با تيشه به شكل مناسب بازسازي شده باشد
متـ . تراورس تيشه‌اي


ريل‌بند درز ? ريل‌بند درز ريل
ريل‌بند درز ريل                                                     joint tie
[ريلي] ريل‌بندي كه زير درز پيچي (bolted joint) قرار مي‌گيرد
متـ . ريل‌بند  درز، تراورس  درز  ريل


ريل‌بند سرو كپكي                                               peaky tie
[ريلي] ريل‌بندي تهيه‌‌شده از چوب درخت سرو كپك‌زده
متـ . تراورس سرو كپكي


ريل‌بند سنگي                 stone block   stone-block tie,
[ريلي] نوعي ريل‌بند قديمي از جنس سنگ
متـ . تراورس سنگي


ريل‌بند سوراخ‌دار                                                 bored tie
[ريلي] ريل‌بندي كه براي سهولت كار، پيشتر آن را در محل نصب زينچه سوراخ كرده‌اند
متـ . تراورس سوراخ‌دار


ريل‌بند  سه‌گوش             triangular tie  three-sided tie,
[ريلي] ريل‌بند چوبي سه‌ضلعي كه از آن در آستانة سدة بيستم استفاده مي‌شد
متـ . تراورس سه‌گوش


ريل‌بند شياردار                                               grooved tie
[ريلي] ريل‌بندي كه بر آن شياري براي استقرار دندانة زينچة فلزي در محل نشيمنگاه ريل ايجاد شده است
متـ . تراورس شياردار


ريل‌بند طولي                                          longitudinal tie,
 longitudinal timber
[ريلي] ريل‌بندي كه در زير ريل و در طول آن كار گذاشته مي‌شود
متـ . تراورس طولي


ريل‌بند غيرچوبي                                           substitute tie
[ريلي] هر نوع ريل‌بندي كه از جنسي غير از چوب ساخته شده باشد
متـ . تراورس غيرچوبي


ريل‌بند فرسوده                                                    failed tie
[ريلي] ريل‌بندي كه كارايي خود را از دست داده است
متـ . تراورس فرسوده


ريل‌بند كپكي                                                        dotty tie
[ريلي] ريل‌بندي چوبي كه قارچ بر روي آن رشد كرده باشد
متـ . تراورس كپكي


ريل‌بندكِش                                                     tie extractor
[ريلي] ماشيني كه ريل‌بندهاي كهنه و معيوب را از زير ريل بيرون مي‌كشد
متـ . تراورس‌كِش


ريل‌بندكوب                                                       tie inserter
[ريلي] ماشيني كه ريل‌بندهاي جديد را در زير ريل جا مي‌دهد
متـ . تراورس‌كوب


ريل‌بند كوتاه                                          short tie, stub tie
[ريلي] ريل‌بندي كه طول آن كوتاهتر از حد استاندارد است
متـ . تراورس كوتاه


ريل‌بند كهنه                                                   marginal tie
[ريلي] ريل‌بندي كه هنوز قابل استفاده است، ولي ممكن است تا بازديد بعدي يا پايان چرخة تعويض ريل‌بند دوام نداشته باشد
متـ . تراورس كهنه


ريل‌بندگذار                                                         tie spacer
[ريلي] ماشيني كه ريل‌بندها را در طول خط و در فاصله‌هاي پيش‌بيني‌شده قرار مي‌دهد
متـ . تراورس‌گذار
ريل‌بندگير                                                          tie nipper
[ريلي] ابزاري براي محكم نگهداشتن ريل‌بند در هنگام كوبيدن ميخ
متـ . تراورس‌گير


ريل‌بندگير دستي             tie tongs  one-man tie tongs,
[ريلي] ابزاري يك‌نفره متشكل از دو قلاب لولاشدة نوك‌تيز و دو دسته براي بيرون كشيدن يا جاگذاري ريل‌بند كه هر دو دستة آن در دستان يك نفر قرار مي‌گيرد
متـ . تراورس‌گير دستي


ريل‌بندگير دونفره                               two-man tie tongs
[ريلي] ابزاري دونفره متشكل از دو قلاب لولاشدة نوك‌تيز و دو دسته براي بيرون كشيدن يا جاگذاري ريل‌بند كه هر دستة آن در دستان يك نفر قرار مي‌گيرد
متـ . تراورس‌گير دونفره


ريل‌بند لاي‌بتن                                                      spot tie
[ريلي] ريل‌بندي كه در عمليات روسازي خط به‌ طور كامل در داخل بتن قرار مي‌گيرد
متـ . تراورس لاي‌بتن


ريل‌بند لبه‌گِرد                                                      wane tie
[ريلي ] ريل‌بندي چوبي كه يك يا دولبة زبرين آن گرد است
متـ . تراورس لبه‌گِرد


ريل‌بند مغزكنار                  wing tie  heart and back tie,
[ريلي] ريل‌بندي چوبي كه مغز چوب در ميانة يك سوي آن قرار گرفته باشد
متـ . تراورس مغزكنار


ريل‌بند مغزگوشه                                           quartered tie
[ريلي] ريـل‌بندي چـوبي كه مغز چوب در يكي از گوشه‌هاي آن قرار گرفته باشد
متـ . تراورس مغزگوشه


ريل‌بند مغزميان                                      boxed-heart tie,
 rifle tie 1, target tie 1
[ريلي] ريل‌بندي كه تماماً از مغز چوب باشد و مغز آن در مركز يا در نزديك به مركز آن قرار داشته باشد
متـ . تراورس مغزميان


ريل‌بند  ميان‌درزي                                  intermediate tie
[ريلي] ريل‌بندي كه دقيقاً در زير دو سر ريل در درز معلق قرار مي‌گيرد
متـ . تراورس ميان‌درزي


ريل‌بند  نيم‌گِرد                              pole tie, round tie,
 slabbed tie, half-round tie,
 half-moon tie, rifle tie 2, target tie 2
[ريلي] ريل‌بندي چوبي كه دو طرف آن گرد است و از درختي كه از مقطع آن بيش از يك ريل‌بند به دست نمي‌آيد، ساخته شده است
متـ . تراورس نيم‌گِرد


ريل‌بند ويژه                                                           cull tie 
[ريلي] ريل‌بندي كه با استانداردهاي رايج توليد تطابق ندارد و براي مصارف خاص توليد مي‌شود
متـ . تراورس ويژه


ريل  بي‌تاج                                                  head free rail
[ريلي] ريل پايه‌تخت‍ي ـ كه تاج آن داراي شيب ملايم روبه‌داخل، به ‌‌سمت جان ريل است


ريل  پايه‌تخت          flat bottomed rail, Vignoles rail,
 tee rail, T-rail
[ريلي] ريل معمول در خطوط راه‌آهن كه داراي تاج ريل و جان ريل و پاية ريل است
ريل  تبديل                 compromise rail  transition rail,
[ريلي] نوعي ريل نوردشده با سطح مقطعهاي متفاوت در دو سر آن كه براي اتصال دو ريلِ داراي مقاطع متفاوت به كار مي‌رود


ريل تخت‌شده                                               flattened rail
[ريلي] ريلي كه انحناي تاجِ بخشي از آن، به‌جز درزها، از بين رفته است


ريل نعلي                                                               U-rail   
[ريلي] نوعي ريل آهني به شكل نعل


ز



زانيشليا                                                        Zannichellia
[گياهي] سرده‌اي از زانيشليائيان آبزي غوطه‌ور علفي چندساله با يك گونه و پراكنش جهاني كه حاشية برگهاي آن كامل و گل‌آذين‌ آن معمولاً داراي دو گل با دُمگل كوتاه و كلالة نامتقارن قيف‌شكل است
متـ . يال ‌اسبي


زانيشليائيان                                         Zannichelliaceae
[گياهي] تيره‌اي از قاشق‌‌واش‌سانان آبزي‌ غوطه‌ور چندساله با چهار سرده و شش گونه كه در آبهاي شور يا شيرين مي‌رويند و در سرتاسر جهان پراكنده‌اند؛ زمين‌ساقة اين گياهان خزنده بلند و باريك و برگهاي آنها باريك و خطي و متقابل و فراهم يا متناوب با غلاف قاعده‌اي است؛ گلهاي تك‌جنسي و كوچك‌شان به‌ صورت منفرد در كنار برگ يا در سنبله‌هاي كوچك قرار دارد
متـ . يال‌اسبيان


زايش  خودبه‌خودي  ?  نازيست‌زايي


زبانة  گدازه                                                            lava toe
[زمين] يكي از زائده‌هاي كوچك و گِرد در جلوي جريان گدازة ريسمانيِ (pahoehoe lava) درحال‌حركت


زِبركُلَش                                                                 stover  
[زراعت] كُلَش گياهاني مانند ذرت كه ساقه‌اي نسبتاً ضخيم دارند


زخمه‌اي  ?  اجراي زخمه‌اي


زخمه‌اي دست‌ چپ                        left-hand pizzicato
[موسيقي ] نوعي اجراي زخمه‌اي كه با يكي از انگشتان دست چپ نواخته مي‌شود


زخمه‌اي شلاقي Bart?k pizzicato         snap pizzicato,
[موسيقي] نوعي اجراي زخمه‌اي كه در آن زه با شدت به طرف بالا كشيده مي‌شود و در بازگشت به دستة ساز برخورد مي‌كند


زخمه‌اي ناخني                            finger nail pizzicato
[موسيقي] نوعي اجراي زخمه‌اي كه در آن از ناخن استفاده مي‌شود


زرآوند                                                            Aristolochia
[گياهي] سرده‌اي علفي با حدود 400 گونه با ساقة به‌‌ندرت بالاروندة چوبي، بومي مناطق گرمسيري و نيمه‌گرمسيري و معتدل برّ قديم و استراليا؛ برگهاي آنها متناوب و كامل و دمبرگ‌دار با قاعدة پهنك قلب‌شكل است؛ ميوة آنها پوشينة شكوفاست كه با شش شكاف باز مي‌شود


زرشك                                                                  Berberis
[گياهي] سرده‌اي از زرشكيان درختچه‌اي خزان‌دار يا هميشه‌سبز با حدود 500 گونه كه اغلب آنها بومي نواحي معتدل شمالي به‌ويژه آسيا هستند؛ چوب گياهان اين سرده زرد و گلهاي شش‌گلبرگي آنها نيز زرد است و معمولاً خارهايي سه‌شاخه در قاعدة د‌مبرگها دارند؛ ميوة آنها ستة قرمز يا زرد يا آبي يا ارغواني يا سياه با يك يا چند دانه است؛ از گونه‌هاي اين سرده براي توليد شهد و تهية رنگ زرد استفاده مي‌شود
زمان  برآوردي خروج
 estimated time of departure, ETD
[دريايي] زمان تخميني براي خروج يك كشتي يا هواپيما يا هر وسيلة نقليه از محلي خاص


زمان  برآوردي ورود
 estimated time of arrival, ETA
[دريايي] زمان تخميني رسيدن كشتي يا هواپيما يا هر وسيلة نقلية ديگر به مقصدي خاص


زمان‌پروازسنج                                     time-of-flight 1
[? پروتگان‌شناسي] نوعي طيف‌سنجِ جِرمي خاص كه يونها را بر اساس نسبت جرم به بارشان (m/z) تفكيك مي‌كند


زمان‌پروازسنجي                        time-of-flight 2, TOF
[? پروتگان‌شناسي] اندازه‌گيري زمان حركت يك شيء يا ذره در مسيري از يك محيط با استفاده از زمان‌پروازسنج


زمان‌پروازسنجي  يونش  الكتروافشانه‌اي
 electrospray ionisation time-of-
 flight, ESI-TOF
[? پروتگان‌شناسي] روش حاصل از تلفيق روشِ يونش الكتروافشانه‌اي مولكولهاي هدف از يك سو و دقت آشكارسازي روش زمان‌پروازسنجي از ديگر سو براي تعيين دقيق طيفهاي قطعه‌يون و اجرام آنها


زمان  پياده‌سوار                         passenger service time
[درون‌شهري] زمان لازم براي سوار شدن به وسيلة نقلية عمومي و پياده شدن از آن بر حسب تعداد مسافر در ثانيه


زمان خروج                                        check-out time
[ گردشگري] آخرين مهلت تخلية اتاق و تصفية حساب در روز خروج مهمانان از مهمانخانه


زمان سبز                                                         green time
[درون‌شهري] مدت‌زماني كه چراغ راهنمايي براي يك حركت خاص در تقاطع به رنگ سبز است


زمان سبز مؤثر                                effective green time
[درون‌شهري] مدت‌زماني كه چراغ راهنمايي براي يك حركت خاص به رنگ سبز يا زرد است، منهاي زمان‍هاي هدر‌رفتة آغازين و پاياني


زمان سفر                                                      voyage time
[دريايي] مدت‌زمان انجام يك سفر دريايي بين بنادر مشخص


زمان قرمز                                                             red time
[درون‌شهري] مدت‌زماني كه چراغ راهنمايي براي يك حركت خاص در تقاطع به رنگ قرمز است


زمان قرمز مؤثر                                    effective red time
[درون‌شهري] مدت‌زماني كه چراغ راهنمايي براي يك حركت خاص يا جمعي از حركات به رنگ قرمز است كه اندازة آن برابر با مدت چرخه منهاي زمان سبز مؤثر است


زمان ورود                                            check-in time
[ گردشگري] مدت‌زماني كه مسافر در طي آن بايد آمادگي خود را براي استفاده از مزاياي خدمات گردشگريِ ازپيش‌ذخيره‌شده اعلام كند


زمان  هدررفتة  آغازين                         start-up lost time
[درون‌شهري] مدت‌زمان لازم براي شروع حركت خودروهاي ابتداي صف تقاطع چراغ‌دار


زمان  هدررفتة  تخليه                        clearance lost time
[درون‌شهري] مدت‌زمان بين مراحل چراغ راهنمايي كه در طي آن هيچ حركتي در تقاطع صورت نمي‌گيرد
زمين  پَس‌چَر                                           stubble pasture
[زراعت] مزرعه‌اي كه محصول دانه‌اي آن برداشت شده است و كُلَش آن براي چَراي دام مورد استفاده قرار مي‌گيرد


زمين‌ساخت‌ فيزيك                                   tectonophysics
[ژئوفيزيك] شاخه‌اي از ژئوفيزيك كه در آن نيروهاي به‌وجودآورندة جنبشها و دگرشكليهاي پوستة زمين بررسي مي‌شود


زمين‌ساخت‌كره                                           tectonosphere
[ژئوفيزيك] زون (zone) يا لايه‌اي از زمين در بالاي تراز تعادل هم‌ايستايي كه خاستگاه جنبشهاي زمين‌ساختي است


زمين‌ساخت‌مغناطيس                         tectonomagnetism
[ژئوفيزيك] مطالعة بي‌هنـجاري‍‍هاي مغناطيسي ناشي از تنشهاي زمين‌ساختي


زمينسان                                                               telluroid
[ژئوفيزيك] سطحي كه پتانسيل بهنجار هر نقطة آن برابر با پتانسيل واقعي نقطة نظيرش بر روي سطح زمين است


زمين  شخم‌خورده                                            broken flat
[زراعت] زميني كه سراسر آن را شخم زده باشند


زمين  كُلَش‌دار                                          stubble ground
[زراعت] زميني كه محصول علوفه‌اي يا دانة آن برداشت شده است


زمين‌گردشگري                                               geotourism
[گردشگري] گردشگري در مناطق طبيعي به‌ويژه بازديد از پديده‌هاي زمين‌شناختي و چشم‌اندازها


زمين‌نما                                                       ground board
[هوايي] سطح تخت قابل نصب در آزمونگاه تونل باد براي شبيه‌سازي سطح زمين


زمين‌يخ                                                            ground ice
[جَوّ] توده‌اي از يخ شفاف در درون زمين يخ‌زده
متـ . يخ زيرخاك                                            subsoil ice
       سنگ‌يخ                                                  stone ice
      يخ زيرزمين                                  subterranean ice,
             underground ice


زنبورك                                          jew’s harp, gewgaw,
 jew’s trump, jaw’s harp, trump
[موسيقي] ساز فلزي يا چوبي با بدنه‌اي نعل‌شكل و زبانه‌اي كه يك سر آن به وسط انحناي ساز وصل مي‌شود


زنجبيل                                                                 Zingiber
[گياهي] سرده‌اي از زنجبيليان علفي ايستادة چندساله با حدود 70 گونه، بومي آسياي جنوب شرقي با ساقة باريك و ني‌مانند و برگهاي سرنيزه‌اي سـبز براق كه از زمين‌ساقه‌اي غده‌اي مي‌رويند؛ گلهاي آنها سبز مايل به زرد با لبه‌اي ارغواني و لكه‌هاي كرم‌رنـگ و گل‌آذين مخروطي و كوچك و سنبله‌اي متراكم است كه در تابستان از زمين ‌ساقه بيرون مي‌زند


زنجبيليان                                                   Zingiberaceae
[گياهي] تيره‌اي از زنجـبيل‌سانان علفي با حدود 45 سرده و 700 گونه كه در نواحي گرمسيري افريقا و آسيا و امريكا مي‌رويند و در آسياي جنوب شرقي بيشترين تنوع را دارند؛ در قاعدة برگهاي دورديفة اين گياهان غلافي وجود دارد كه از هم‌پوشاني آنها ساقه‌اي كاذب ايجاد مي‌شود؛ گلهاي نرمادة آنها در گل‌آذين گرزني محدود قرار گرفته و گلپوش آنها از دو حلقه تشكيل شده است


زنجيرة انفجار                                            explosive train
[نظامي] مجموعة عناصر لازم براي انفجار خرج اصلي از آغاز تا انجام
زنجيرة سرمايش                                                cold chain
[فنّاوري غذا] مجموعه امكاناتِ ويژة سرد و منجمدكردن مواد غذايي براي حمل‌ونقل و نگهداري


زنده‌گور                                                vivisepulture
[باستان‌شناسي] محل زنده‌به‌گور كردن يك يا چند نفر


زنگ                                                                           rust
[? خوردگي] محصول خوردگي كه در نتيجة فرايند برق‌شيميايي در مجاورت آب و اكسيژن پديد مي‌آيد


زنگ‌زدايي                                 rust removal, derusting
[? خوردگي] زدودن زنگ و پوسته از سطح فلز با روشهاي فيزيكي و شيميايي


زنگ‌زدايي  برق‌كافتي                    electrolytic derusting
[? خوردگي] فرايند زدودن زنگ فلزات كه در آن فلز يا آلياژ زنگ‌زده را در يك حمام برق‌كافتي قليايي در جاي آند قرار مي‌دهند و به تناوب جريان را معكوس مي‌كنند


زنگ‌زدگي                                                              rusting 
[? خوردگي] خوردگي آهن يا آلياژهاي آن كه محصول قهوه‌اي مايل به قرمز دارد


زنگ‌زدگي  بازگشتي                                           rust-back,
 rerusting
[? خوردگي] زنگ‌زدگي دوبارة سطح فلزي كه به‌تازگي تميز شده‌ است هنگامي كه در معرض نم يا رطوبت بالا يا مواد آلوده‌كننده يا محيط خورنده قرار گيرد


زنگ‌زدگي خراشي                                     scratch rusting
[? خوردگي] زنگ‌زدگي در امتداد خط خراش بر روي سطح رنگ‌شده كه تا سطح فلز ادامه پيدا مي‌كند


زنگ‌زدگي زودرس                                         early rusting
[? خوردگي] تشكيل زودهنگام زنگ بعد از رنگ‌آميزي و خشك شدن سطح رنگ به ‌دليل نازكي پوشش و پايين بودن دماي زيرلايه و رطوبت زياد


زنگ‌زدگي زيرپوششي                                    face rusting
[? خوردگي] زنگ‌زدگي سطح فلزي كه با لاية محافظتي نامناسب پوشانده شده است


زنگ‌زدگي سرسوزني                               pinpoint rusting
[? خوردگي] نوعي زنگ‌زدگي نقطه‌نقطه در محلهايي كه پوشش و ضخامت و قدرت محفاظت‌كنندگي كافي وجود ندارد


زنگ‌زدگي فوري                                            flash rusting
[? خوردگي] ايجادشدن فيلم (film) بسيار نازكي از زنگ در بازة زماني بسيار كوتاه، از چند دقيقه تا چند ساعت، بر سطح فلز در محيط مرطوب


زنگ‌زدگي  فولاد  پوشش‌دار
 rusting failure of coated steel
[? خوردگي] نوعي زنگ‌زدگي كه به چهار طريق روي مي‌دهد، يكي به صورت نقطه‌اي در ناحية آسيب‌ديده، ديگري در نواحي بسيار كوچك در محل پرچ، سومي در زنگ‌گره‌هايي كه به زير پوشش راه مي‌يابند و دست آخر زنگ ‌زدن زير پوشش


زنگ‌زدگي نوك‌ناخني                             nailhead rusting
[? خوردگي] زنگ‌زدگي چدن و فولاد كه پس از پوشش‌دهي از سطح به بيرون نفوذ مي‌كند و باعث لكه‌دار شدن قطعه مي‌شود


زنگ‌مقاوم                                                    rust-resistant
[? خوردگي] ويژگي ماده‌اي كه در برابر زنگ‌زدگي مقاوم شده است
زهپاد ?  وسيلة زميني هدايت‌پذير از دور


زهكشي بسته                                          closed drainage
[جَوّ] نوعي زهكشي سطحي‌ كه مانند زهكشي يك حوضة داخلي به سوي بخش مركزي است و راهي به اقيانوس ندارد
متـ . زهكشي دروني                              internal drainage
        پهنة زهكشي بسته                 closed-drainage area
        زهكشي كور                                   blind drainage
        زهكشي درون‌كور                interior blind drainage


زهكشي درون‌كور  ?  زهكشي بسته


زهكشي دروني  ?  زهكشي بسته


زهكشي كور  ?  زهكشي بسته


زي‌تبديل                                                    bioconversion
[محيط‌زيست] تبديل پسماندهاي آلي به منبع انرژي به كمك ميكروبها در طي فرايندهاي زيستي


زيتون                                                                    Olea     
[گياهي] سرده‌اي از زيتونيان كه شامل درختان و درختچه‌هاي زيتون است


زيتونيان                                                               Oleaceae
[گياهي] تيره‌اي از نعناسانان درختي يا درختچه‌اي يا بالارونده كه شامل زيتون و خويشاوندان آن مي‌شود و حدود 24 سرده و 900 گونه دارد كه آرايش برگهاي آنها ساده يا مركب شانه‌اي با آرايشي اغلب متقابل يا چرخه‌اي و كاسه و جام آنها معمولاً چهارقطعه‌اي است


زي‌تهويه                                                           bioventing
[محيط‌زيست] فرايند هوادهي خاك در ناحية اشباع‌نشده با كارگذاشتن مجاري تهويه براي برانگيختن فعاليت زيستي درجا (in-situ) و بهينه‌سازي تجزية زيستي تركيبات آلي


زي‌جذبش                                                       biosorption
[محيط‌زيست] يكي از روشهاي تثبيت و تماس كه در آن آلاينده‌هاي آلي موجود در فاضلاب جذب لجن فعال موجود در مخزن تماس مي‌شوند و در طول مرحلة بازهوادهي به مصرف باكتريها مي‌رسند


زيراُشكوب                                                      understorey
[زراعت] گياهي كه در ساية گياهان بلند رشد مي‌كند


زيربُره                                                                   undercut
[متالورژي] شياري در ريشه يا گوشة جوش كه پرنشده باقي مانده است


زيرپروتگان                                          sub-proteome
[? پروتگان‌شناسي] هر زيرمجموعه‌اي از پروتئينها كه نمايشگر جزئي از كل پروتگان است


زيرپناه                                                         bunker 
[نظامي] پناهگاهي مستحكم در زير زمين براي حفاظت از سربازان و تجهيزات و سلاح


زيرتابوتي                                                                     bier
[باستان‌شناسي] زنبه‌اي كه پيش از خاك‌سپاري يا آتش‌سپاري، تابوت يا جسد را گاهي همراه با گور‌نهاده‌ها بر روي آن قرار مي‌دادند


زيرجوش                                                       backing pass
[متالورژي] گذر اولية جوش براي ايجاد سطحي مناسب براي نشاندن جوش اصلي بر روي آن


زيررويه                                                            undertread
[تاير ] بخشي از آميزة لاستيكي كه بين كف شيارهاي آج و بالاي لايه‌هاي تسمه قرار مي‌گيرد
زيرزميني                                                            hypogeal
[زراعت] ويژگي گياهي كه در هنگام جوانه زدن بذر لپه‌هاي آن در زير سطح خاك باقي مي‌ماند


زيرساخت  اطلاعاتي           information infrastructure,
 infostructure
[ كتابداري] مباني مشترك و ضابطه‌مند و تكامل‌يابنده‌اي كه از ايجاد و استفاده و انتقال و ذخيره‌سازي و حفظ اطلاعات پشتيباني مي‌كند


زيرساخت رويه                                subtread, tread base
[تاير] يكي از دو لاية رويه كه به مَنجيد نزديك‌تر و آميزة آن نرم‌تر از آميزة روساخت رويه است


زيرشانه                                                                 buttress
[تاير] بخش پايين شانه كه ناحية شانه را تقويت مي‌كند


زير‌همسانه                                                   subclone
[ژن‌شناسي] قطعة كوچكي از دِنا كه با استفاده از زي‌مايه‌هاي ويژه‌بُر (restriction enzyme) از يك قطعة همسانه‌سازي‌شدة بزرگتر جدا مي‌شود و خود در يك حامل (vector) همسانه‌سازي مي‌شود


زير‌همسانه‌سازي                          subcloning, recloning
[ژن‌شناسي] روشي براي خردكردن قطعات بزرگ دِناي همسانه‌سازي‌شده به قطعات كوچكتر از 5 كيلوباز


زيست‌باران             biolistics, particle gun technique,
 particle acceleration technique
[ژن‌شناسي ] نوعي روش انتقال ژن كه در آن ذرات تنگستن يا طلاي پوشيده با دِنا به سمت ياخته‌ها يا بافتها يا اندامهاي هدف پرتاب مي‌شود
متـ . ذره‌باران                            particle bombardment,
 microprojectile bombardment


زيست‌تراشة  پروتئين ?  تراشة پروتئين


زيست‌جُرم                                                          biocrime
[نظامي] جرمي كه در ارتكاب آن از مواد زيستي از قبيل مواد شيميايي و سمي و بيماري‌زا و نيز مواد ژن‌شناختي و بافتها و اندامگانهاي دستكاري‌شده استفاده مي‌شود


زيست‌داده‌ورزي                                   bioinformatics
[? پروتگان‌شناسي] دانشي كه در آن زيست‌شناسي و رايانه و فنّاوري اطلاعات در هم مي‌آميزند


زيست‌زايي                                                biogenesis
[ژن‌شناسي] به‌ وجود آمدن موجودات زنده از ديگر موجودات زنده


زيست‌فنّاوري biotechnol      biotechnology, biotech,
[ژن‌شناسي] دست‌ورزي (manipulation) و استفاده از ريزاندامگانها در توليد محصولات مورد نياز انسان


زيست‌فنّاوري آبي                         blue biotechnology
[ژن‌شناسي] استفاده از روشهاي زيست‌فنّاوري در مطالعة آبزيان


زيست‌فنّاوري  پزشكي ?  زيست‌فنّاوري قرمز


زيست‌فنّاوري زيست‌محيطي
 environmental biotechnology
[ژن‌شناسي] استفاده از روشهاي زيست‌فنّاوري در حفظ و مراقبت از محيط زيست


زيست‌فنّاوري  سبز                     green biotechnology
[ژن‌شناسي] استفاده از روشهاي دست‌ورزي (manipulation) ژني و زيست‌فنّاوري در كشاورزي
متـ . زيست‌فنّاوري كشاورزي       agricultural biotechnology
زيست‌فنّاوري  سفيد                       white biotechnology
[ژن‌شناسي] شاخه‌اي از زيست‌فنّاوري كه در آن از عوامل زيستي مانند ميكربها و ياخته‌ها براي توليد صنعتي فراورده‌هاي زيست ‌شيميايي مانند زي‌مايه استفاده مي‌شود
متـ . زيست‌فنّاوري صنعتي           industrial biotechnology


زيست‌فنّاوري صنعتي ?  زيست‌فنّاوري سفيد


زيست‌فنّاوري قرمز                         red biotechnology
[ژن‌شناسي] كاربرد زيست فنّاوري در زمينه‌هايي مانند پزشكي و داروسازي براي درمان بيماريها و توليد انواع پادزيستها
متـ . زيست ‌فنّاوري پزشكي 
           medical biotechnology


زيست‌فنّاوري كشاورزي ?  زيست ‌فنّاوري سبز


زيست‌مايه                                                             libido   
[روان‌شناسي] در نظرية روان‌كاوي، كارماية روانيِ (psychic energy) غريزة زندگي، به‌ويژه كارماية غريزة جنسي
متـ . ليبيدو


زيست‌نانو‌فنّاوري                          bionanotechnology
[ژن‌شناسي] شاخه‌اي از نانوفنّاوري كه با به‌كارگيري روشهاي شيميايي و زيست‌شيميايي و زيست‌شناسي مولكولي به شناسايي مؤلفه‌ها و فرايندهايي مي‌پردازد كه در ساخت مواد و افزاره‌هاي خودسامان (self-assembling) كاربرد دارد


زيگان‌شناسي                                                 biomics
[ژن‌شناسي] مطالعة كل‌نگرانة داده‌هاي زيستي


زي‌ماية  پروتئين‌كاف                         proteolytic enzyme
[ تغذيه] آنزيمي كه با شكستن پيوندهاي پپتيدي، پروتئينها را به اجزاي كوچكتر تجزيه مي‌كند
متـ . آنزيم پروتئين‌كاف


زي‌ماية تاب‌يار                                   folding enzyme
[? پروتگان‌شناسي ] هر يك از مجموعه‌پروتئينها يا عمدتاً زي‌مايه‌هايي كه به مراحل بالقوه‌ كُند فرايند پروتئين‌تابي شتاب مي‌دهند


زي‌ماية  ويژه‌بُر ? درون‌‌نوكلئاز ويژه‌بُر


زينچة پله‌اي                                    stepped-up tie plate
[ريلي] زينچة ريل‌بندي كه در زير ريل حركتي و ريل نگهبان قرار مي‌گيرد تا سطح ريل نگهبان را در ترازي بالاتر از ريل حركتي قرار ‌دهد


زينچة تبديل                                            transition plate
[ريلي] زينچة ريل‌بندي كه براي گذار تدريجي از زينچة تخت به زينچة شيب‌دار و بالعكس در بين آنها قرار مي‌گيرد


زينچة تخت                                 flat plate, flat tie plate
[ريلي] زينچة ريل‌بندي كه در نشيمنگاه ريل ضخامت ثابت دارد


زينچة دوتكه                                                twin tie plate
[ريلي] زينچه‌‌اي متشكل از دو بخش كه با جفت شدن آنها عرض معادل يك زينچة تخت به دست مي‌آيد و از آن در جايي كه ريلهاي مجاور بسيار به هم نزديك مي‌شوند، به‌ويژه در دوراهه‌ها، استفاده مي‌شود


زينچة  شيب‌دار                                       canted tie plate,
 canted plate
[ريلي] زينچه‌اي با سطح شيب‌دار 1 به 20 كه براي استقرار زاويه‌دار ريل به ‌سمت ميان‌تار آن (centre of the track) به كار مي‌رود


زينچة يك‌سرخم                                turned-up tie plate
[ريلي ] زينچة فلزي ريل‌بند كه يك سر آن با عمليات چكش‌كاري خم شده است


» صفحه اصلی » مشاوره حقوقی » تماس با ما » درباره ما

info@hvm.ir
Copyright © 2007 - 2014 hvm.ir